جاڭالىق اشۋ پەلياد كاسىپ سالاسىن جەبەدى

      شاباق جەتىلدىرۋدەن جىنتىكتەپ مانەرلەۋگە دەيىن

      جاڭالىق اشۋ پەلياد كاسىپ سالاسىن جەبەدى

      □ گازەتىمىزدىڭ جالپىلىق اقپارات قۇرالدارى تىلشىلەرى لياڭ ليحۋا، دوۋ شيڭجۇن

   پارتيا 19 - كەزەكتى ورتالىق كوميتەتىنىڭ بەسىنشى جالپى ءماجىلىسى قاراپ ماقۇلداعان «جۇڭگو كوممۋنيستىك پارتياسى ورتالىق كوميتەتىنىڭ حالىق شارۋاشىلىعى مەن قوعامدىق دامۋدىڭ 14 - بەسجىلدىق جوباسىن جانە 2035 - جىلعا دەيىنگى بولاشاقتىق نىسانانى جاساۋ جونىندەگى ۇسىنىسى» ەلىمىزدىڭ كەلەشەك 5 جىل جانە 15 جىلداعى دامۋ جوباسىن كەسكىندەدى. جالپى ءماجىلىستىڭ رۋحىن ويداعىداي ۇگىتتەۋ، دايەكتىلەندىرۋ ءۇشىن، بۇگىننەن باستاپ گازەتىمىز ”بەسىنشى جالپى ءماجىلىس رۋحى نەگىزگى ساتىدا“ ارناۋلى ايدارىن اشىپ، ەكى باعىتتاعى توعىسپالى اقپارات قۇرالى تىلشىلىك اترەتتەرىنىڭ نەگىزگى ساتىعا بارىپ دايىنداعان ۇلاسپالى حابارلارىن بەرىپ، جالپى ءماجىلىستىڭ رۋحىن مۇقيات ۇيرەنۋ، دايەكتىلەندىرۋدىڭ تيانشان الابىنداعى جاندى امالياتتارى مەن جارقىن شارالارىن كوپ تۇرعىدا، جان - جاقتىلى كورسەتەدى، نازار اۋدارۋلارىڭىزدى سۇرايمىز.

  11 - ايدىڭ 13 - كۇنى جۇمىسشىلار اراسان اۋدانى شينجياڭ سايحۋ بالىق شارۋاشىلىعى عىلىم - تەحنيكا اشۋ شەكتى سەرىكتەستىگىنىڭ ۇلاسپالى ءوندىرىس جەلىسىندە پەليادتىڭ توڭازىتىلعان جاس كۇيدەگى ونىمدەرىن وڭدەۋدە. □ سۋرەتتى گازەتىمىزدىڭ جالپىلىق اقپارات قۇرالدارى ءتىلشىسى جىن شىشين تۇسىرگەن

  شاباق جەتىلدىرۋدەن جىنتىكتەپ مانەرلەۋگە دەيىن، جۋىرداعى جىلداردان بەرى شينجياڭ سايحۋ بالىقشىلىق عىلىم - تەحنيكا اشۋ شەكتى سەرىكتەستىگى (تومەندە ”سايحۋ بالىقشىلىعى“ دەلىنەدى) عىلىم - تەحنيكادا جاڭالىق اشۋدى وزەك ەتىپ، پەلياد ءوسىرۋ كاسىپ سالاسى تىزبەگىن ۇزدىكسىز ۇزارتىپ، باعىمشىلىق ونىمدىلىگىن جىل سايىن جوعارىلاتتى.

    بىرلەسىپ قامال الىپ، عىلمي جولمەن ۋىلدىرىق جەتىلدىردى

  11 - ايدىڭ 13 - كۇنى ءتىلشى اراسان اۋدانىنداعى سايحۋ بالىقشىلىعىنىڭ پەلياد ءوسىرۋ بازاسىنا باردى، قاتار - قاتار جەتىلدىرگىشتەردە ۋىلدىرىق جەتىلدىرىلىپ جاتىر.

  ”مىنالار تۇراقتى تومەن تەمپەراتۋرالى جەتىلدىرگىشتەر، پەليادتىڭ ۇرىقتانعان ۋىلدىرىعىنان جىلىنا 80 ميلليونىن جەتىلدىرەدى، ءوسىرۋ ورتالىعىندا 3 اي جەتىلدىرىلگەننەن كەيىن، 15 ميلليونى تاڭداپ الىنىپ، سايرام كولىنە تابيعي وسۋگە قويا بەرىلەدى“، - دەدى سايحۋ بالىقشىلىعى باس ديرەكتورىنىڭ كومەكشىسى بي فۋياڭ تانىستىرىپ.

  ءۇستىرت، سۋىق تاۋلى وڭىردە بولعاندىقتان، سايرام كولىندە بۇرىن بالىق وسپەيتىن. 1998 - جىلى بۇراتالا موڭعۇل اۆتونوميالى وبلىستىق سۋ ونىمدەرى تاراۋى رەسەيدەن پەلياد ەنگىزىپ، سايرام كولىنىڭ ۇزاق ۋاقىتتان بەرى بالىق جوق بولۋ تاريحىن اياقتاتتى. پەلياد سۋىق سۋ بالىعى، سايرام كولىنىڭ جاراتىلىستىق ورتاسىنا ۇيلەسىپ قانا قويماي، كولدە تابيعي جەم مول بولعاندىقتان، پەلياد بۇل ارادا ءبىر كيلوگرام شاماسىنا دەيىن وسەتىن بولدى.

  ”پەليادتى ەنگىزگەننەن كەيىن، ەل ىشىندە قولدانا قويارلىق دايىن باعىمشىلىق تەحنيكاسى بولماعاندىقتان، باستابىندا 5 ميلليون شاباق سالىنسا دا قاتارعا قوسىلۋ مولشەرى نەبارى %10 بولىپ، سالىنعان شاباقتىڭ ءونىم بەرۋ سالىستىرماسى وتە تومەن بولدى“، - دەدى بي فۋياڭ.

  پەلياد باعىمشىلىعىنىڭ ونىمدىلىگىن جوعارىلاتۋ ءۇشىن، سايحۋ بالىقشىلىعى جوعارى مەكتەپتەرمەن، عىلمي زەرتتەۋ ورىندارىمەن بىرلەسىپ عىلمي زەرتتەۋدەن قامال الىپ جانە ءبىلىم مەنشىگى ۇقىعىن جيناپ، ءوندىرىس، وقىتۋ، زەرتتەۋ تاسىلىمەن تالاي - تالاي تەحنيكالىق قيىن ماسەلەلەردى شەشتى.

  2018 - جىلى سايحۋ باعىمشىلىعى تەحنيكالىق قيىن وتكەلدى باعىندىرىپ، پەلياد شاباعىن جەتىلدىرۋ تەحنيكاسىندا تىڭ سەرپىلىسكە قول جەتكىزىپ، شاباقتىڭ قاتارعا قوسىلۋ مولشەرىن %10تەن %30كە جوعارىلاتتى. 2019 - جىلى سايحۋ بالىقشىلىعى اۆتونوميالى رايوندىق سۋ ونىمدەرى عىلمي زەرتتەۋ ورنىمەن، داليان تەڭىز - مۇحيت داشۋەسىمەن بىرلەسىپ پەليادتى تۇراقتى تومەن تەمپەراتۋرادا جەتىلدىرۋ تەحنيكاسىن زەرتتەپ اشىپ، پەلياد شاباعىنىڭ جەتىلۋ مولشەرىن %37تەن %42كە جوعارىلاتتى، قازىر بۇل تەحنيكا مەملەكەتتىك پاتەنتكە يە بولدى.

  عىلىم - تەحنيكادا جاڭالىق اشۋ بالىقشىلىق كاسىبىن جوعارى ساپالى دامۋعا جەتكىزدى، پەليادتىڭ ءونىم مولشەرى جىل سايىن جوعارىلاپ، بىلتىر 500 تونناعا جەتتى.

    ەكولوگيالىق باعىمشىلىق ارقىلى ەكى جاقتان يگىلىككە كەنەلدى

  11 - ايدىڭ 15 - كۇنى ساعات 7دەن 40 مينۋت وتكەندە، تاڭ ءالى اتا قويماعان شاقتا، ءتىلشى بي فۋياڭمەن بىرگە كەمەگە وتىرىپ سايرام كولى سۋ ساپاسى جانە قالقىما ورگانيزمدەر ۇلگىسىن الۋ تۇيىنىنە باردى، بي فۋياڭ جابدىعىن الىپ شىعىپ، كولدەن ۇلگى جيناي باستادى.

  ”ءبىز اي سايىن سايرام كولىندەگى قالقىما ورگانيزمدەردىڭ جالپى مولشەرىن، سۋ ساپاسىن، بالىق تۇرلەرىنىڭ ءوسۋ جاعدايىن تەكسەرىپ، جيناپ الىنعان ساندى مالىمەتكە تالداۋ جاساپ، تالداۋ مالىمەتىن شىعارامىز، مالىمەتكە نەگىزدەلىپ اۋلاۋ جانە سالۋ جوسپارىن بەلگىلەپ، بالىقشىلىق كاسىبىنىڭ باياندى دامۋىنا شىنايى كەپىلدىك ەتەمىز“، - دەدى بي فۋياڭ.

  ”سايرام كولىندەگى قالقىما ورگانيزمدەردىڭ جالپى مولشەرى شەكتى، شەكتەن تىس باعىلسا كولدىڭ ەكولوگيالىق جۇيەسىن بۇلدىرەدى“. بي فۋياڭ بىلاي دەدى: پەليادتى ءوسىرۋ، اۋلاۋ بارىسىندا ءبىز ەكولوگيالىق باعىمشىلىق جۇرگىزۋگە تاباندى بولىپ، پەليادتىڭ كولدە تابيعي وسۋىنە مۇمكىندىك جاساپ، ەشقانداي ءدارى - دارمەك نەمەسە جەم قوسپاي، سايرام كولىنىڭ ەكولوگيالىق ورتاسىن قورعاۋدى ماڭداي الدى ورىنعا قويىپ، ەكولوگيالىق ونىمدىلىك پەن ەكونوميكالىق ونىمدىلىكتەن بىردەي يگىلىككە كەنەلۋگە تالپىنامىز.

  ساعات 9دان 30 مينۋت وتكەندە سايرام كولىنىڭ تولقىندارىن كۇن سۇيە باستادى. ەڭ جاس كۇيدەگى پەليادتى تۇتىنۋشىلاردىڭ قولىنا جەتكىزۋ ءۇشىن، بالىقشى سۇڭ گۋاڭشىڭ ساعات 6دا تۇرىپ، تەرى شالبارىن كيىپ، بالىقشىلىق كەمەسىنە ءمىندى. ءتىلشى بالىقشىلىق كەمەسىنىڭ ورتاسىنان اشىلعان ءبىر اۋماقتىڭ ەكى جاعىنداعى تەسىكتەن كول سۋى قۇيىلىپ كولشىك قالىپتاسا قالعاندىعىن كوردى.

  ”بۇل ءتىرى بالىق كولشىگى، پەلياد نازىك بالىق، سۋدان ايرىلعاننان كەيىنگى ءتىرى تۇراتىن ۋاقىتى تىم قىسقا، سوندىقتان اۋلاپ العاننان كەيىن سۋعا سالىپ قويۋ كەرەك“، - دەدى سۇڭ گۋاڭشىڭ.

  انە - مىنە دەگەنشە كەمە بالىق اۋلاۋ تۇيىنىنە جەتتى، تالاي جىلدىق بالىق اۋلاۋ تاجىريبەسى بار سۇڭ گۋاڭشىڭ اۋدى شەبەرلىكپەن جيناپ، پەليادتاردى سۇزە باستادى.

  ”قازىر ءبىز بالىق اۋلاۋدا ەكولوگيالىق ارنايى جاسالعان اۋ ىستەتەمىز، اۋ كەرەگە كوزدەرى تۇيىلمەگەندىكتەن بالىقتىڭ دەنەسىن نەگىزىنەن زاقىمداماي، ءبىرشاما ءبۇتىن ساقتاۋعا كەپىلدىك ەتەدى“. بي فۋياڭ بىلاي دەدى: بۇرىن ىستەتكەن تىكەنەكتى اۋ بالىقتىڭ دەنەسىن زاقىمدايتىن، اۋلاۋ بارىسىندا دا بالىق ۇلكەن، كىشى دەپ ايىرىلمايتىندىقتان، بالىقشىلىق كاسىبىنىڭ باياندى دامۋىنا ءتيىمسىز، ونىڭ ۇستىنە ىستەتۋ پەريودى قىسقا، كەرەكتەن شىققاننان كەيىن كول سۋىنىڭ ەكولوگيالىق ورتاسىن بۇلدىرەتىن.

    جىنتىكتەي مانەرلەۋ ارقىلى قۇنىن ەسەلەپ ارتتىردى

       جاس كۇيدەگى بالىقتى مانەرلەۋ سەحىنان ءتىلشى بىرنەشە جۇمىسشىنىڭ جاڭا تاسىلىپ اكەلىنگەن پەليادتاردىڭ قابىرشاعىن شەبەرلىكپەن قىرىپ، جەلبەزەگىن الىپ، ىشەك - قارنىن ارشىپ، ۋىلدىرىعىن بولەك شىعارىپ جاتقاندىعىن كوردى.

  ىلە - شالا پەليادتار جەتەك تاسپا ارقىلى ماشينامەن جۋۋ، جەلدەتىپ كەپتىرۋدەن ءوتىپ، قولمەن قوراپتالدى، وسىلايشا پەليادتار جاس كۇيدەگى بالىق ونىمدەرى بولىپ وڭدەلىپ شىعا كەلدى.

  ”مىنا ۋىلدىرىقتار جاس كۇيدەگى ۋىلدىرىق مانەرلەۋ سەحىنا جونەلتىلىپ، ۋىلدىرىق توسابى بولىپ وڭدەلگەننەن كەيىن، ەل ءىشى - سىرتىنداعى بازارلاردا ساتىلادى“، - دەدى سايحۋ بالىقشىلىعىنىڭ ورىنباسار زاۆود باستىعى، ساپا تەكسەرۋ جاۋاپتىسى ۋ ۋي تىلشىگە تانىستىرىپ.

  كاسىپ تىزبەگىن ۇزارتىپ، قۇن تىزبەگىن جوعارىلاتتى، سايحۋ بالىقشىلىعى ۇزدىكسىز جاڭالىق اشىپ، ۋىلدىرىق توسابى، بالىق ەتى قويمالجىڭى، اششى بالىق ەتى، پەلياد حامبۋرگ، ۋىلدىرىق تارتى سياقتى ەرەكشە ونىمدەردى ۇزدىكسىز شىعارىپ، ونىمدەردىڭ قۇنىن نەشە ەسە ارتتىردى.

  ”پەليادتىڭ جىنتىكتەي مانەرلەنگەن ونىمدەرى توڭازىتىلعان جاس كۇيدەگى بالىق ونىمدەرىمەن سالىستىرعاندا، ساپاسىن ساقتاۋ ۋاقىتى ۇزاق، تاسۋعا جانە الىپ جۇرۋگە قولايلى بولعاندىقتان، كورىنىس اۋماقتارى مەن ەلەكتروندى ساۋدا تۇعىرلارىندا جاقسى قارسى الىندى، ونىڭ بازارداعى كومەسكى كۇشى وتە زور“، - دەدى بي فۋياڭ.

  قازىر سايحۋ بالىقشىلىعى پەلياد باعىمشىلىعىمەن جانە وڭدەۋمەن عانا قاناعاتتانىپ قالماي، 3 كاسىپتى توعىستىرا دامىتۋدى بەلسەندىلىكپەن ىلگەرىلەتىپ، تۇسەلحانالارمەن سەلبەستىك ورناتىپ، كوپ ءتۇرلى پەلياد قۋىرماشتارىن شىعاردى؛ باعىمشىلارعا باعىمشىلىق تەحنيكاسىن تەگىن ۇيرەتىپ، ولاردىڭ ءونىم مولشەرىن، كىرىسىن ارتتىرۋىنا كومەكتەستى.

  ”پارتيا 19 - كەزەكتى ورتالىق كوميتەتىنىڭ بەسىنشى جالپى ماجىلىسىندە كاسىپورىننىڭ تەحنيكادا جاڭالىق اشۋ قابىلەتىن جوعارىلاتۋ كەرەك دەپ العا قويىلدى. الداعى جەردە، ءبىز ۇزدىكسىز عىلىم - تەحنيكادا جاڭالىق اشۋدى وزەك ەتىپ، ءوندىرىس، وقىتۋ، زەرتتەۋدىڭ تەرەڭدەي توعىسۋىن جەبەپ، عىلمي زەرتتەۋدىڭ كۇشىن سۋىق سۋ بالىعىنىڭ شاباعىن زور كولەمدە جەتىلدىرۋ جانە جىنتىكتەي مانەرلەۋ جاعىنا سالىپ، شينجياڭنىڭ بالىقشىلىق كاسىبىنىڭ جوعارى ساپالى دامۋىنا اناعۇرلىم زور ۇلەس قوسامىز“، - دەدى بي فۋياڭ.

جاۋاپتى رەداكتور: نۇربولات قابىل