ىشكى - سىرتقى جاقتاردان بىردەي كۇش سالىپ، اۋىل - قىستاقتىڭ كەلبەتىن جاڭالادى

اقسۋ ايماعىنىڭ 1231 اكىمشىلىك قىستاعى −

ىشكى - سىرتقى جاقتاردان بىردەي كۇش سالىپ، اۋىل - قىستاقتىڭ كەلبەتىن جاڭالادى

□ گازەتىمىزدىڭ جالپىلىق اقپارات قۇرالدارى تىلشىلەرى لي شيڭ، سۇي يۇنيان

  رەتتى دە تازا، كوركەم قىستاق كەلبەتى، ءار الۋان ەرەكشەلىكتەگى اۋىل - قىستاق كورىنىستەرى، مامىراجاي كوكتەم كۇندەرىندە اقسۋ ايماعىنىڭ اۋىل - قىستاقتارىن ارالاساڭىز، اتتاپ باسقان جەرىڭىزدىڭ بارىندە كوركەم كورىنىستەرگە جولىعاسىز.

  اقسۋ ايماعىنداعى 1231 اكىمشىلىك قىستاق اۋىل - قىستاق قونىس ورتاسىن رەتتەۋ - جونگە سالۋ قىزمەتىن جالپى بەتتىك ورىستەتكەن ءبىر جىلدان استام ۋاقىتتان بەرى، قونىس ورتاسىن جاقسارتۋدى اۋىل - قىستاقتى گۇلدەندىرۋ قۇرىلىسىن جۇرگىزۋدىڭ ماڭىزدى مازمۇنى ەتىپ، اۋلانى وزگەرتۋ، قونىس ورتاسىن جاقسارتۋ سياقتى جاقتاردان ىسكە كىرىسىپ، كورىكتى، قونىسقا جايلى اۋىل - قىستاق قۇرۋدى زور كۇشپەن ىلگەرىلەتىپ، ىشكى - سىرتقى جاقتاردان بىردەي كۇش سالىپ، اۋىل - قىستاقتىڭ كەلبەتىن جاڭالادى.

ادام مەن مالدى ءبولدى، ءۇي ىشىنەن جۇپار ءيىس اڭقىدى

  4 - ايدىڭ 14 - كۇنى ونسۋ اۋدانى شاعىراق اۋىلى سۋجاعاسى قىستاعىنا بارىپ اينالاعا قاراعانىمىزدا، شارۋا ۇيلەرىنىڭ ەسىكتەرىنىڭ الدىنداعى ورىك اعاشتارى 3 كيلومەترگە سوزىلعان ورىك گۇلدى كوشەگە اينالىپ، اعاش تۇبىندەگى اق ءتۇستى شارباقپەن قورشالعان گۇلدىكتە ءار الۋان گۇلدەر شەشەك اتقانىن كوردىك.

  قىستاق تۇرعىنى ءورنيسا باكىردىڭ اۋلاسى تاپ - تازا سىپىرىلىپ، راۋشانگۇل، تاس الما، كاۋچۇك اعاشى، اسەم جىلانقياق ەگىلىپتى. ءورنيسا اۋلا تولى گۇل - بايشەشەكتەردى نۇسقاپ تۇرىپ: ”بۇنىڭ ءبارى بيىل جاڭادان ەگىلگەن گۇلدەر، مالداردى كوشىرگەن سوڭ ارتقى اۋلا تازارىپ، گۇل ەگۋگە دە زاۋقىم سوقتى“، - دەدى.

  سۋجاعاسى قىستاعى پارتيا ياچەيكاسىنىڭ شۋجيى راحمەتوللا ءالي تىلشىگە بىلاي دەدى: بىلتىر قىستاق ءبىر بوس جەرگە باعىمشىلىق بازاسىن سالىپ، بۇكىل قىستاقتاعى سيىر مەن قويدى تۇگەلدەي تۇرعىلىقتى اۋماقتان باعىمشىلىق بازاسىنا جيىپ باعۋعا اپارىپ، ادام مەن مال ارالاس تۇراتىن جاعدايدى تۇبەگەيلى وزگەرتتىك. ”اۋلادا مال باقساڭىز، ورتانى لاستاۋمەن قويماي، باعىمشىلىق كولەمى دە شەكتەۋگە ۇشىرايدى. قازىر قىستاق تۇرعىندارى سيىر مەن قويدى بازادا باعۋعا قۇلشىنىپ، تابىستارى دا قوماقتى ارتتى“، - دەدى ول.

  اۋلادان ءوتىپ ارتقى ەسىكتەن شىقساڭىز، ءار ۇيدەگى ءجۇزىم سورەلەرى ۇزىننان - ۇزاق ءجۇزىم ءدالىزى بولىپ جالعاسقان تاعى ءبىر اسەم كورىنىس الدىڭىزدان شىعادى. شاعىن قالتقىلاردا شياۋ ءبايساي، بوساي، ۇساق جۋا قاۋلاپ ءوسىپ تۇر، ونىڭ جانىنداعى تەمىر تورمەن قورشالعان بوس جەردە ءبىر توپ ءشىبي جەم تەرىپ جەپ ءجۇر.

  كوكونىس وسىرىلەتىن جىلىجاي، مال باعاتىن جىلى قورا، كوكونىس ۇراسى، ءجۇزىم سورەسى، ءبىر توپ ءۇي قۇستارى، ءورنيسانىڭ ۇيىندە اقسۋ ايماعى بەلسەنە جالپىلاستىرعان ”بەس ءبىر“ ينجەنەرياسى، ”جەمىس − كوكونىس − ءۇي قۇستارى“ اينالمالى ەكولوگيالىق اۋلا شارۋاشىلىعىنىڭ دامۋى مۇلتىكسىز كورىنىس بەرىپ، اۋلاداعى جەردىڭ، كەڭىستىكتىڭ پايدالانىلۋ ونىمدىلىگى تولىق جوعارىلاپ، شارۋالاردىڭ اۋلا شارۋاشىلىعى كىرىسى ونان ارى مولايعان.

  ”مەملەكەت 800 مىڭ يۋان، شارۋالاردىڭ وزدەرى 150 مىڭ يۋان قارجى سالىپ، قىستاقتاعى اتىز، سۋ، جول، ورمان، ەلەكتر تورابى سياقتى نەگىزدىك قۇرىلعىلاردى جاقسارتتى“، - دەيدى راحمەتوللا، - ”ۇيلەسىمدى جوسپارلاۋ ارقىلى ءار ءۇيدىڭ ەسىك الدىنا اعاش، اۋلاسىنا گۇل، ارتقى اۋلاسىنا ءجۇزىم، كوكونىس ەگىلدى، ەڭ شەتىنە ءۇي قۇستارى باعىلدى. كوكتەمدە گۇل قۇلپىرىپ، جازدا جاسىل جەلەك جامىلىپ، كۇزدە جەمىس سامسيدى، بۇرىن شاڭ - توزاڭى شىعىپ، قايدا بارساڭ دا بىلىعىپ جاتاتىن جاعداي كەلمەسكە كەتتى!“

شاعىن باقتا سەيىلدەپ، كورىنىسكە كوز سۋاردى

  4 - ايدىڭ 14 - كۇنى تاڭەرتەڭ ەرتە ونسۋ اۋدانى جام قالاشىعى تومەنگى تۇمەن قىستاعىنىڭ تۇرعىنى ءسانيحان وسمان انە - مىنە دەگەنشە اۋلاسى مەن ەسىكتىڭ الدىنداعى جولدى تازالاپ سىپىرىپ تاستادى. تاڭەرتەڭگى استى دايىنداپ بولعان سوڭ، ول مەشتى، اس ۇستەلىن، ەدەندى ءسۇرتىپ شىقتى.

  اتالعان قىستاق پارتيا ياچەيكاسىنىڭ شۋجيى قۇربان سادىق تىلشىگە بىلاي دەدى: قۇبىر سۋ جەتكىزۋ، دارەتحانانى جاڭالاۋ، اۋلانىڭ قونىس ورتاسىن جالپى بەتتىك جاقسارتۋ ارقىلى قىستاق تۇرعىندارى بىرتىندەپ قورشاعان ورتا تازالىعىن سانالى قورعايتىن تانىم قالىپتاستىردى. كوز الدا كوكتەمگى وتانشىلدىق تازالىق قيمىلىمەن، اعاش ەگىپ، ورمان ءوسىرۋ قيمىلىمەن بىرلەستىرىپ، بۇكىل ايماقتىڭ اۋىل - قىستاقتارى تۇگەلدەي قىستاق ءىشىن تازالاۋ ارەكەتىن جۇرگىزىپ جاتىر، تومەنگى تۇمەن قىستاعى دا كوكتەمگى جاپپاي تازالىققا ات سالىسىپ، قىستاق تۇرعىندارى وزدىكتەرىنەن ءۇيىنىڭ الدى - ارتىنداعى، اۋلاسىنداعى، جول جاعالاۋىنداعى اعاش بۇتاقتارى، ارام ءشوپ، ۇساق - تۇيەك، جينالعان قوقسىق جانە جولدىڭ ەكى جاعىنا شاشىلعان قوقسىقتاردى تازالاپ شىقتى.

  قاتىستى ساندى مالىمەتتەردە كورسەتىلۋىنشە، 1 - ايدان 3 - ايعا دەيىن اقسۋ ايماعى ءبىر ميلليون 140 مىڭ توننادان استام اۋىل - قىستاق قوقسىعىن تازالاعان. شىت جاڭا بەينەگە ەنگەن قىستاق كەلبەتى قىستاق تۇرعىندارىنىڭ قونىس ورتاسىن كورىكتەندىرۋ ىنتاسىن قاۋلاتتى.

  قىستاققا ەڭ جاقىن 100 مۋلىق جاڭعاق ورمانىنىڭ جانىنداعى اۋىل جولىندا نەشە 100 مەتر ارالىقتا بىردەن ادامداردىڭ تىنىعۋىنا ارنالعان شاعىن باقشا بار. شاعىن سايالىقتاردىڭ كورىنىسى ءار ءتۇرلى، ادام مەن جانۋارلاردىڭ ءمۇسىنى جاندى بەينەلەنىپ، تابيعي دا قاراپايىم اۋىل - قىستاق ورتاسىمەن بارىنشا سايكەسكەن.

  ”شاعىن باقشالاردى تۇگەلدەي قىستاق تۇرعىندارى وزدەرى سالعان“. قۇربان تىلشىگە بىلاي دەدى: شاعىن باقشالاردىڭ ورنى بۇرىن بوس تۇرعان جەر بولاتىن دا، قوقسىق بەتالدى ۇيىلەتىن، زور تازالاۋدان كەيىن قىستاق تۇرعىندارى قىستاق تۇرعىندار كوميتەتىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن جارىم اي ۋاقىت جۇمساپ وسى شاعىن باقشالاردى سالدى.

  سول كۇنى ءبىر قىستاق تۇرعىنى نەمەرەسىن ەرتىپ شاعىن باقشادا سەيىلدەپ ءجۇردى، بالا گۇل - شوپتەردىڭ اراسىندا ءماز - ءمايرام بولىپ ءجۇر. ”بۇل ارا قالاداعى باقشامەن بىردەي“، - دەدى قىستاق تۇرعىنى كۇلە سويلەپ.

لاس، ساسىق سۋدى تازالاپ، قونىس ورتاسىن جاقسارتتى

  4 - ايدىڭ 13 - كۇنى كەلپىن اۋدانى شىلان اۋىلى چىمەن قىستاعىنىڭ تۇرعىنى ءابيدا امەتتىڭ ۇيىندە سافا، شيمىڭسى كەرەۋەتى، اس ۇستەلى دەگەندەردىڭ ءبارى بار، ءۇي جيھازدارى جارقىراتىپ ءسۇرتىلىپتى. ءابيدا ءتىلشىنى ەرتىپ ارالاتتى: ”جۇبايىم ەكەۋىمىز مۇندا تۇرامىز، انا بولمە بالالاردىڭ جاتىن ءۇيى مەن كىتاپ ءۇيى، مىناۋ ءبىز تاماقتاناتىن ۇستەل“. جاتىن ۇيدەگى شيمىڭسى كەرەۋەتكە توسەك جاپقىش جابىلىپتى، رەتتى جيىلعان كورپەلەردىڭ بەتىنە كەستەلى كىرلىك جابىلىپتى، اس ۇستەلىنە جاپقىش جابىلىپ، ۇستىنە ادەمى شاي ىدىستارى ءتىزىلىپتى.

  ”تازالىق ءۇيىن قازىرشە پايدالانۋعا كەلمەيدى“، - دەدى ءابيدا تىلشىگە، - ۇيگە سۋمەن شاياتىن دارەت شەلەگى، بۇرىكپە مونشا ورناتىلعانىمەن، لاس سۋ ىعىستىرۋ جۇيەسى جوق، لاس سۋدى ءۇيدىڭ ارتىنداعى كوكونىس اتىزىنا اعىزۋعا تۋرا كەلەدى، مۇندايدا ورتا لاستانىپ قانا قالماستان، كوكونىستىڭ ءوسۋى دە جاقسى بولمايدى. ”ءبىراق ۇزاماي پايدالانۋعا كەلەدى“، - دەدى ول سىرتتاعى قازىلىپ جاتقان جول بەتىن نۇسقاپ قۋانا.

  اسىلىندە قىستاقتا لاس سۋدى ىعىستىرۋ جۇيەسى سالىنىپ جاتىپتى. اقسۋ ايماقتىق پارتكوم ۇگىت ءبولىمىنىڭ وسى قىستاقتا تۇرعان ”ۇعىسۋ، تيىمدىلىك جاساۋ، توعىستىرۋ“ قىزمەت اترەتىنىڭ باستىعى چاڭ لەي تانىستىرىپ بىلاي دەدى: لاس سۋ ىعىستىرۋ جۇيەسى سالىنعاننان كەيىن، ءار ۇيدە بىردەن تەكسەرۋ قۇدىعى، بۇكىل قىستاقتا 6 دارەت ىدىراتۋ كولشىگى بولادى دا، قۇرعاق دارەتحانانىڭ تازالىقسىزدىعى، يىستەنۋى، لاس، ساسىق سۋدىڭ بەتالدى اعىپ جاتۋ ماسەلەلەرى تۇبەگەيلى شەشىلىپ، قىستاقتىڭ ورتا تازالىعى بارىنشا جاقسارادى.

  اقسۋ ايماعىنىڭ بيىلعى وڭاۋ نىساناسى − اۋىل - قىستاقتىڭ تۇرمىستىق قوقسىعىن نەگىزىنەن جونگە سالىپ، اۋىل - قىستاقتاردى تازا دارەتحانامەن جاپپاي قامتىپ، ۇلگى كورسەتەتىن قىستاقتاردىڭ زالالسىز تازا دارەتحانا مولشەرىن %90كە جەتكىزىپ، دارەتحانالارداعى دايراقتى نەگىزىنەن ءبىر جاقتى ەتىپ، ءبىر توپ كورىكتى، قونىسقا جايلى قىستاقتى الدىمەن قۇرىپ شىعۋ.

  ”كەلەسى قادامدا، ءبىز قىستاق تۇرعىندارىنىڭ پىكىرىن الۋ نەگىزىندە، قىستاق كەلبەتىن، قىستاق بەينەسىن جالپى بەتتىك وزگەرتىپ، دارەجەسىن جوعارىلاتامىز“، - دەدى چاڭ لەي.

جاۋاپتى رەداكتور: ريزا حاميت
  • 1
  • 2
  • 3
  • 4