شينجياڭنىڭ ورنىقتىلىعىن بۇلدىرۋگە ۇرىنعان ءارقانداي قاسكۇنەمدىك جەڭىلىسپەن تىنادى

شينجياڭنىڭ ورنىقتىلىعىن بۇلدىرۋگە ۇرىنعان ءارقانداي قاسكۇنەمدىك جەڭىلىسپەن تىنادى

□ شينجياڭ ءىسلام ءدىنى شۋەيۋانى كەڭسەسىنىڭ ورىنباسار مەڭگەرۋشىسى ءپازىلات سامەت

  امەريكا پارلامەنتى قاۋىم پالاتاسى ايتىلمىس شينجياڭعا ساياتىن”زاڭ جوبا“ ماقۇلداپ، بۇكىل شينجياڭداعى ءار ۇلت كادرلارى مەن بۇقارانىڭ قاتاڭ جازعىرۋىن جانە كەكتى ايىپتاۋىن تۋدىردى. شينجياڭدا تۋىپ، شينجياڭدا ەرجەتكەن ۇيعۇر ۇلتىنان شىققان ءبىر پارتيالى كادر رەتىندە، مەن امەريكانىڭ جۇڭگونىڭ شينجياڭىنىڭ ادامدىق ۇقىق جاعدايىن قاساقانا داتتاعان، جۇڭگونىڭ ۇشقارىلىقتى الاستاۋداعى جانە لاڭكەستىككە سوققى بەرۋدەگى قۇلشىنىسىنا ورشەلەنە كۇيە جاققان، جۇڭگو ۇكىمەتىنىڭ شينجياڭدى جونگە سالۋ ساياساتىن قيسىنسىز جازعىرعان سۇرقيا ارەكەتىنە قاتاڭ كەكتەنەمىن، باتىل قارسى تۇرامىن.

  وتكەن ءبىر مەزگىلدە،”ءۇش ءتۇرلى كۇش“ شينجياڭدا نەشە مىڭداعان رەت زورلىقتى كۇش، لاڭكەستىك دەلولارىن (وقيعا) تۋدىرىپ، ءار ۇلت حالقىنىڭ ءومىرى مەن مال - مۇلىك حاۋىپسىزدىگىنە اۋىر قاتەر ءتوندىردى، شينجياڭداعى ءار ۇلت حالقىنىڭ زورلىقتى كۇش، لاڭكەستىك قىلمىستارىنا سوققى بەرۋ ءۇنى ەرەكشە كۇشتى بولدى. مۇنداي قاتاڭ، كۇردەلى جاعداي الدىندا، اۆتونوميالى رايون زاڭ بويىنشا ءبىرقاتار لاڭكەستىككە قارسى تۇرۋ، ۇشقارىلىقتى الاستاۋ شارالارىن اتقارىپ، شينجياڭنىڭ حاۋىپسىزدىك جاعدايىن زور كۇشپەن جاقسارتىپ، شينجياڭداعى ءار ۇلت حالقىنىڭ كوركەم تۇرمىستى جۇزەگە اسىرۋىنا كەسە - كولدەنەڭ بولعان ۋلى وسپەلەردى الاستاپ، شينجياڭنىڭ جاراسىمدى، ورنىقتى، كوركەيگەن، دامىعان جاعدايىن جاراتىپ، ازاماتتاردىڭ نەگىزگى ادامدىق ۇقىعىنا زالال جەتپەۋگە ەڭ جوعارى شەكتە كەپىلدىك ەتىپ، شينجياڭداعى ءار ۇلت حالقىنىڭ قولداۋى مەن جاقتاۋىنا يە بولدى ءارى حالىقارالىق قوعامنىڭ لاڭكەستىككە قارسى تۇرۋ ىستەرىنە ماڭىزدى ۇلەس قوسىپ، پايدالى تاجىريبەلەر توپتادى. ءبىراق امەريكا جاق ايتىلمىس شينجياڭعا ساياتىن “زاڭ جوبا“ ماقۇلداپ، شىندىقپەن ساناسپادى، اق پەن قارانى شاتاستىردى، ەل - جۇرتتى الجاستىردى، جات نيەتى جاسىرىنعان، پاسىقتىعى شەكتەن اسقان دەۋگە بولادى.

  شينجياڭ جۇڭگو تەرريتورياسىنىڭ ايرىلماس ءبىر بولىگى. شينجياڭنىڭ بايتاق دالاسىندا جاساپ جاتقان ءار ۇلت باۋىرلاستار پارتيانىڭ شۇلەن شۇعىلاسىنا شومىلىپ، تايسالماي كۇرەس جۇرگىزىپ، ءبىر نيەتپەن ىنتىماقتاسىپ، كورىكتى شينجياڭدى بىرگە اشتى، قۇردى. قازىرگى شينجياڭدا بۇقارا تىنىش ءومىر، شات - شادىمان تىرشىلىك كەشىپ، ءار ۇلت ىنتىماقتى، تاتۋ ءوتىپ، ءتۇرلى ىستەر كۇن سايىن وركەندەدى، توعىز جىلدىق مىندەتتى وقۋ - اعارتۋدى جاپپاي جالپىلاستىرۋ، وڭتۇستىك شينجياڭدا 3 جىلدىق مەكتەپكە دەيىنگى تاربيە مەن 12 جىلدىق نەگىزدىك وقۋ - اعارتۋدى تولىق جالپىلاستىرۋ، ءار جىلى جالپى حالىقتىڭ دەنساۋلىعىن تەكسەرۋ، بەيقۇت ۇيگە قوسىمشا قاراجات بەرۋ سياقتى كوزبەن كورىپ، قولمەن ۇستاۋعا بولاتىن حالىققا تيىمدىلىك جاساۋ ساياساتتارى تيانشاننىڭ وڭتۇستىگى مەن سولتۇستىگىندە ءبىر - بىرلەپ تياناقتانىپ، ءار ۇلت حالقى اناردىڭ دانىندەي تىعىز ۇيىسىپ، ورنىقتىلىقتىڭ، دامۋدىڭ ناتيجەلەرىنەن بىرگە يگىلىكتەندى، وڭاي - وسپاق قولعا كەلمەگەن باقىتتى تۇرمىستى بىرگە قورعادى.

  ”ۇعىسۋ، تيىمدىلىك جاساۋ، توعىستىرۋ“ بويىنشا قىستاقتا تۇراتىن ءبىر كادر رەتىندە، بىرنەشە جىلدان بەرى مەن گۇما اۋدانىنداعى اۋىل - قىستاقتاردىڭ بەت - بەينەسىندە جانە شارۋا بۇقارانىڭ وندىرىسىندە، تۇرمىسىندا تۋىلعان ادامدى سۇيىندىرەرلىك وزگەرىستەردى كوزىممەن كوردىم. اۋىل - قىستاقتى كوركەيتۋ ستراتەگياسى اتقارىلعاننان كەيىن، ءبىزدىڭ قىستاق تا كورىكتى اۋىل - قىستاق قۇرىلىسىن جۇرگىزدى. قازىر مەن تۇرعان كوكتەرەك اۋىلى بەلقۇم قىستاعىنا بارساڭىز، شارۋالار وتباسى اۋلاسىنىڭ رەتتى دە تازا ەكەندىگىن؛ مەيلى نەگىزگى جول، الدە تار كوشە جولدارى بولسىن، بارلىعىنا اسفالت توسەلگەندىگىن، جولدىڭ ەكى جاعالاۋى رەتتى جاسىل ورمانمەن كومكەرىلگەندىگىن؛ كەڭ دە تىنىستى مادەنيەت الاڭىنان قىستاق تۇرعىندارىنىڭ شاتتىق ءۇنى اۋەلەگەندىگىن قۋانىشپەن كورەر ەدىڭىز... بيىل 71 جاستاعى ساقا پارتيا مۇشەسى ءبۇبىماريام روزى شاتتانا بىلاي دەيدى:”قىستاقتا سوڭعى جىلدارى وزگەرىس تىم زور بولدى! بۇرىن سىرتقا شىقساق كۇن اشىق بولسا شاڭ قاۋىپ، جاڭبىر جاۋسا لاي - باتپاق كەشىپ جۇرەتىنبىز، كورىنگەن جەردە قوقىر - قوقسىق ءۇيىلىپ، كورىنگەن جەردە سىپىرىندى شاشىلىپ جاتاتىن. قازىر ءبارى دە جاقساردى، جول قاتتىلاندى، جول شىراعى دا ورناتىلدى، قوقىر - قوقسىق ساندىعى جاسالدى، مادەنيەت الاڭى سالىندى، ءوندىرىستىڭ سايابىر كەزىندە ءبىز الاڭعا بارىپ ءبي بيلەيمىز. ءبىزدىڭ تۇرمىسىمىز ايتىپ - ايتپاي بارعان سايىن جاقساردى“.

  مەن بۇرىن ۇنەمى اۋدانداعى كاسىپتىك شەبەرلىككە تاربيەلەۋ - باۋلۋ ورتالىعىنا بارىپ، كەزىندە ءدىني ۇشقارى يدەيامەن جۇعىمدالعان، زاڭعا جەڭىل دارەجەدە قايشىلىق جاساۋ قىلمىستىق ارەكەتى بار تاربيەلەنۋشىلەرمەن كەزىگەتىنمىن. تاربيەلەۋ - باۋلۋ ورتالىعىندا ولار مەملەكەتتە ءبىر تۇتاس قولدانىلاتىن ءتىل - جازۋدى، زاڭ بىلىمدەرىن، كاسىپتىك شەبەرلىك ۇيرەنىپ، ۇشقارىلىقتى الاستاۋ تاربيەسىن قابىلدادى. ءدىني ۇشقارى يدەيانىڭ ىقپالىنا ۇشىراعاندىقتان، قىستاق تۇرعىنى نۇراحىمەت ماحمۇت بۇرىن ايەلىنە زورلىقپەن بۇرقا كيگىزىپ، نيقاپ تاقتىرعان بولاتىن. ۇيرەنۋگە، باۋلۋعا قاتىناسقاننان كەيىن، ونىڭ زاڭدىق تانىمى كۇشەيدى، نەنىڭ زاڭدى، نەنىڭ زاڭسىز ەكەندىگىن ءتۇسىندى، ونىمەن قويماي اعاششىلىق ونەرىن دە يگەردى. قازىر ول وقۋىن تاۋىسىپ قىستاققا قايتىپ كەلدى. ول بىلاي دەيدى: ”ۇيرەنۋ ارقىلى دۇرىس پەن بۇرىستى، اق پەن قارانى ايىرا الاتىن بولدىم. قازىر مەن ءبىر ءۇي جيھازدارى زاۆودىندا قىزمەت ىستەيمىن، اي سايىن 3000 يۋان كىرىس كىرگىزەمىن، تۇرمىسىم بارعان سايىن جاقساردى. تاربيەلەۋ - باۋلۋ ورتالىعى مەنى قۇتقاردى، مەنى تىڭ تۇرمىسقا جەتەلەدى“. بەلقۇم قىستاعى ورنىقتى، ىنتىماقتى بولىپ، كۇن سايىن گۇلدەنىپ كەلەدى، بۇل وزگەرىستەردى اۋىلداستار كوزىمەن كورىپ، كوڭىلىمەن ءتۇيسىنىپ، باقىتتى تۇرمىستى جاپپاي القادى. قىستاقتا تاعى قىستاق تاريحى مۇراجايى سالىندى. قىستاق تۇرعىنى وجمامەت وشىر تەبىرەنە بىلاي دەدى: ”قىستاق تاريحى مۇراجايى قىستاقتىڭ كونە - جاڭا وزگەرىستەرىنىڭ سۋرەتتەرىن كورسەتۋىن ءۇمىت ەتەمىن، كەيىنگىلەر ءبىزدىڭ بۇرىنعى تۇرمىسىمىزدىڭ قانداي ەكەندىگىن، ال قازىرگى تۇرمىسىمىزدىڭ قانداي ەكەندىگىن كورسىن. جاستاردىڭ مۇنان وي ءتۇيىپ، تاماشا تۇرمىستىڭ پارتيانىڭ تاماشا ساياساتىنان كەلگەندىگىن ءتۇسىنۋىن، كوز الداعى وڭاي - وسپاق قولعا كەلمەگەن باقىتتى تۇرمىستىڭ قادىرىنە جەتۋىن ءۇمىت ەتەمىن“.

  شىندىق بۇلتارتپايدى، شينجياڭنىڭ لاڭكەستىككە قارسى تۇرۋ، ۇشقارىلىقتى الاستاۋ شارالارى ادىلەتتى شارا، شينجياڭداعى ءار ۇلت حالقىنىڭ قولداۋى مەن جاقتاۋىنا يە بولعان. قازىر شينجياڭدا ءۇرتىس 3 جىل زورلىقتى كۇش، لاڭكەستىك دەلولارى (وقيعا) تۋىلمادى، تيانشاننىڭ وڭتۇستىگى مەن سولتۇستىگىندە جاراسىمدىلىقتىڭ، گۇلدەنۋدىڭ كورىنىسى قالىپتاستى، ءار ۇلت حالقىنىڭ تۇرمىسى بارعان سايىن جاقساردى، ءار ۇلت حالقىنىڭ تابىس سەزىمى، باقىت سەزىمى، حاۋىپسىزدىك سەزىمى بارعان سايىن كۇشەيىپ، تاريحتاعى ەڭ جاقسى گۇلدەنگەن، دامىعان مەزگىلدە تۇر.

  ءبىر پارتيالى كادر رەتىندە، مەن پارتيانىڭ باسشىلىعىن باتىل قۇپتايمىن، ءوز قىزمەتىمدى تياناق ەتىپ، ۇشقارىلىقتى الاستاۋ قىزمەتىن ىشكەرىلەي ىلگەرىلەتىپ،”ۇلتتار ىنتىماعىنىڭ بەرەكەلى شاڭىراعى“ مەن ۇلتتار ىنتىماعى بىرلەسكەن دوستىق قيمىلىنا بەلسەنە قاتىناسىپ، كەدەيلىكتەن ارىلتۋدان قامال الۋ شايقاسىنىڭ جەڭىسىنە باتىلدىقپەن، تاباندىلىقپەن قول جەتكىزىپ، قىستاق تۇرعىندارىن كەدەيلىكتەن ارىلىپ اۋقاتتانىپ، دوڭگەلەك داۋلەتكە ۇمتىلىپ، باي، باقىتتى تۇرمىس كەشىرۋگە باستاپ، امەريكا جاقتىڭ وتىرىك وسەك شىعارىپ، جالا جابۋىنا ەڭ پارمەندى قايتارما سوققى بەرەمىن!

جاۋاپتى رەداكتور: ريزا حاميت