لوپنۇرداعى ماڭگىلىك ەسكەرتكىش

  لوپنۇرداعى ماڭگىلىك ەسكەرتكىش

  − جۇڭگو عىلىم اكادەمياسى شينجياڭ بولىمشەسىنىڭ بۇرىنعى ورىنباسار باستىعى، بيو - حيميا عالىمى پىڭ جيامۋدى ەسكە الۋ

  □ ءتىلشىمىز شيە حۇيبيان

  ”مەن ءوز ەركىممەن جۇڭگو كوممۋنيستىك پارتياسىنا مۇشە بولامىن، پارتيانىڭ پروگرامماسىن جاقتايمىن، پارتيانىڭ ۋستاۆىنا بويسۇنامىن...“ 9 - ايدىڭ 25 - كۇنى جۇڭگو عىلىم اكادەمياسى شينجياڭ بولىمشەسى پىڭ جيامۋ قۇرباننىڭ ىزگى ىستەرى كورمەسىندە نەگىزگى تاقىرىپتىق پارتيا كۇنى قيمىلى ورىستەتىلدى.

  ”لوپنۇردا ءىز - توزسىز كەتكەن عالىم سىرلى قاسيەتكە تولى ەدى“. بۇل جۇڭگو عىلىم اكادەمياسى شينجياڭ ەكولوگيا جانە جاعراپيا زەرتتەۋ ورنىنىڭ تەتە اعا زەرتتەۋشىسى ليۋ حۇيلياڭنىڭ پىڭ جيامۋ جونىندەگى اسەرى. الايدا، بۇگىنگى وسى نەگىزگى تاقىرىپتىق پارتيا كۇنى قيمىلى ونى پىڭ جيامۋ جونىندە تىڭ تانىمعا يە ەتتى: وتانشىلدىق سۇيىسپەنشىلىگى كۇشتى، تاعان بولىپ قالانۋعا پەيىل، باتىلدىقپەن جاڭالىق اشقان... ليۋ حۇيلياڭ: پىڭ جيامۋدىڭ ءون بويىندا جاس عىلىم - تەحنيكا قىزمەتكەرلەرى ۇيرەنۋگە تاتيتىن قاسيەتتەر وتە كوپ، - دەدى.

  شەكارا وڭىرگە ”بايتەرەك بولىپ قوسىلدى“

  پىڭ جيامۋدىڭ )彭加木( بۇرىنعى ەسىمى پىڭ جيامۋ)彭家睦(، 1925 - جىلى گۋاڭدۇڭ ولكەسىنىڭ پانيۇي اۋدانىندا دۇنيەگە كەلگەن. 1947 - جىلى مەملەكەتتىك ورتالىق داشۋەسىنىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى شۋەيۋانىنان وقۋ تاۋىسىپ، ىلگەرىندى - كەيىندى جۇڭگو عىلىم اكادەمياسى بيو - حيميا زەرتتەۋ ورنىندا، جالپىلىق عىلمي تەكسەرۋ كوميتەتىندە كومەكشى قىزمەتكەر، كومەكشى زەرتتەۋشى مىندەتىن وتەگەن.

  1956 - جىلى جۇڭگو عىلىم اكادەمياسى جالپىلىق تەكسەرۋ كوميتەتىن قۇرۋدى ۇيعارادى. پىڭ جيامۋ ىرىقتىلىقپەن شينجياڭعا تەكسەرۋگە بارۋعا ءوتىنىش بەرەدى: ”مەن ءوز ەركىممەن شەكاراعا بارامىن، بۇل مەنىڭ ەجەلگى ارمانىم...“ وتىنىشتە پىڭ جيامۋ ءوزىنىڭ”家睦“ دەگەن اتىن ”加木“ عا وزگەرتەدى. ول بىلاي دەيدى: شاعىن وتباسىنان شىعىپ، شەكاراعا بارىپ، شەكاراعا ”بايتەرەك بولىپ قوسىلامىن“.

  1957 - جىلى پىڭ جيامۋ اۋىر ناۋقاسقا شالدىعىپ، شيپاحانا ءبىر مەزگىل حالى ناشار دەپ حابارلاما شىعارادى. ناۋقاس توسەگىندە ول شەكاراعا كومەككە بارۋ قىزمەتىن ەسىنەن شىعارمايدى.

  1957 - جىلى ناۋقاس جاعدايى ءبىراز تاۋىرلەنىپ، پىڭ جيامۋ شينجياڭعا كەلەدى، ول جۇڭگو عىلىم اكادەمياسى شينجياڭ بولىمشەسىنىڭ سايكەستى زەرتتەۋ قۇرىلىمىن قۇرۋدى شۇعىل قاجەتسىنىپ وتىرعانىنان حابار تاپقاننان كەيىن، شاڭحايعا قايتىپ، ءبىر توپ عىلمي زەرتتەۋشىنى جۇمىلدىرىپ، شينجياڭعا كەلىپ حيميا تاجىريبەحاناسىن قۇرادى. سول جىلى پىڭ جيامۋمەن بىرگە شينجياڭعا كەلگەن عىلمي زەرتتەۋشىلەر كەيىن وسىندا قالدى، سونىمەن بىرگە قىرۋار جاس عىلىم - تەحنيكا دارىندىلارىن باۋلىدى.

  1958 - جىلى پىڭ جيامۋ تاعى دا توسەك تارتىپ جاتىپ قالادى، الايدا ول ەش شەگىنشەكتەمەدى. كەيىن ناۋقاسىمەن الىسا ءجۇرىپ، ءوزىن شەكاراعا ارناعان پىڭ جيامۋ عىلىم - تەحنيكا سالاسىنىڭ ۇلگىسىنە اينالىپ، قوعامداعى ءار سالانىڭ نازارىن اۋداردى.

  ”لوپنۇردى زەرتتەۋ جۇڭگودا ءجۇرىلۋ ءتيىس“

  شينجياڭدا پىڭ جيامۋدىڭ اياق ءىزى تيانشان الابىنىڭ بارلىق جەرىندە قالدى.

  ول شينجياڭدا جىلىنا 3 اي شاماسىندا قىزمەت ىستەيدى، عىلمي زەرتتەۋشىلەردى باستاپ، اتىز باسىنا، قۇمدى شولگە بارىپ، ءتۇرلى حيميا ۇلگىلەرىن، دەرت - دەربەزدىڭ نۇسقاسىن جيناپ، تاجىريبەحانادا كۇنى - ءتۇنى سىناق جۇرگىزىپ، باقىلاپ، ىلگەرىندى - كەيىندى جۇگەرى، ءبيداي، بال قاۋىن سياقتىلاردى زياندايتىن ۆيرۋستى ايىرىپ، سۇرىپتاپ، شينجياڭنىڭ وسىمدىكتەر ۆيرۋس ءىلىمىن زەرتتەۋگە نەگىز قالادى.

  1964 - جىلى، 1979 - جىلى پىڭ جيامۋ 2 رەت لوپنۇردىڭ جيەگىنە عىلمي تەكسەرۋ جۇرگىزۋگە بارىپ، قىرۋار باعالى بايلىقتاردى بايقاپ، عىلمي زەرتتەۋ سالاسىنداعى ەلەۋلى بوستىقتى تولتىردى. پىڭ جيامۋ جۇڭگو عىلىم اكادەمياسى شينجياڭ ورگانيزم، توپىراق، قۇم زەرتتەۋ ورنىنىڭ (قازىرگى شينجياڭ ەكولوگيا جانە جاعراپيا زەرتتەۋ ورنى) بۇرىنعى باستىعى شيا شۇنچىڭدى ىزدەپ بارىپ ”لوپنۇردى زەرتتەۋ جۇڭگودا ءجۇرىلۋ ءتيىس“ دەيدى. ول ەكەۋىنىڭ اتىندا لوپنۇر جالپىلىق عىلمي تەكسەرۋ اترەتىن قۇرۋدى العا قويۋدى ۇسىنىس ەتەدى.

  1979 - جىلى پىڭ جيامۋ شينجياڭعا اۋىسىپ قىزمەت ىستەۋدى ءوتىنىش ەتەدى. 1980 - جىلى 1 - ايدا پىڭ جيامۋ جۇڭگو عىلىم اكادەمياسى شينجياڭ بولىمشەسىنىڭ ورىنباسار باستىعى، قوسىمشا شينجياڭ حيميا زەرتتەۋ ورنىنىڭ ورىنباسار باستىعى مىندەتىن وتەيدى. 5 - ايدا پىڭ جيامۋ لوپنۇرعا 3 - رەت عىلمي تەكسەرۋ جۇرگىزۋىن باستايدى.

  ۇزدىكسىز بىرنەشە كۇن جاپا - ماشاقاتتى ساپاردا پىڭ جيامۋ عىلمي زەرتتەۋ اترەتىن باستاپ، كوپ ءتۇرلى ورگانيزمنىڭ، توپىراقتىڭ نۇسقاسىن جانە تاسقا اينالعان كەن ۇلگىلەرىن جيناپ، قىرۋار قىمباتتى سەنىمدى ماتەريالدار جينايدى. عىلمي زەرتتەۋ اترەتى جۇڭگولىقتار اترەت قۇرىپ، تۇڭعىش رەت لوپنۇردىڭ وزەكتى بەلدەۋىن كەسىپ وتۋدەي ۇلى باستامانى ىسكە اسىرادى. بايىرعى جىبەك جولىنىڭ وڭتۇستىك لەنياسىن بويلاپ لوپنۇر وڭىرىنەن تاعى ءبىر رەت ەندەي وتكەندە، عىلمي زەرتتەۋ اترەتى سۇراپىل قۇمدى بورانعا ۇشىرايدى جانە نەشە رەت ماشينالارى باتىپ قالادى، جابدىقتارى اۋىر دارەجەدە جەتىسپەيدى. كوپشىلىك جاقىن ماڭداعى اسكەري قوسىننان كومەك سۇراۋ جونىندە شەشىم قابىلداپ، سۇرانىستارى بەكىتىلەدى، الايدا پىڭ جيامۋ ۇشاقپەن سۋ تاسىمالداۋدىڭ باعاسىن وتە قىمباتسىنىپ، ۇزدىكسىز سۋ قاينارىن ىزدەۋگە بەكىنەدى.

  ”مەن شىعىسقا قۇدىق ىزدەۋگە كەتتىم، پىڭ“. بۇل پىڭ جيامۋدىڭ بۇل دۇنيەدەگى ادامدارعا قالدىرعان اقتىق سوزىنە اينالدى. وسىدان كەيىن، ۇكىمەت جاق پەن حالىق 8 رەت كولەمدى ىزدەۋ سالسا دا، ەش ناتيجە بولمادى.

  پىڭ جيامۋ ماڭگى جۇرەگىمىزدە جاسايدى

  ”ايگىلى عالىم پىڭ جيامۋ لوپنۇردا تەكسەرۋ جۇرگىزىپ جۇرگەنىندە قىزمەت ۇستىندە قازا بولدى“. ادامدار بۇعان ەشقاشان دا سەنگىسى كەلمەدى، ءبىر جىلدان استام ۋاقىت وتكەننەن كەيىن عانا پىڭ جيامۋدىڭ قازا بولعاندىعى جونىندەگى شىندىقتى ارەڭ قابىلدادى.

  1981 - جىلى 10 - ايدا مەملەكەتتىك كەڭەستىڭ بەكىتۋىمەن شاڭحاي قالالىق حالىق ۇكىمەتى پىڭ جيامۋعا ”توڭكەرىستىك قۇربان“ اتاعىن بەردى.

  2009 - جىلى پىڭ جيامۋ جاڭا جۇڭگو قۇرىلعاننان بەرگى جۇڭگونى اسەرلەندىرگەن 100 تۇلعانىڭ ءبىرى بولىپ باعالاندى.

  2019 - جىلى پىڭ جيامۋ ”ەڭ ارداقتى كۇرەسكەر“لەر داڭقتى اتاعىنا يە بولدى.

  پىڭ جيامۋ كوز جۇمدى، ءبىراق ول جۇرەگىمىزدە ماڭگى جاسايدى.

  2019 - جىلى جۇڭگو عىلىم اكادەمياسىنىڭ شينجياڭ بولىمشەسى پىڭ جيامۋ قۇرباننىڭ ىزگى ىستەرى كورمەسىن قالپىنا كەلتىرىپ، قايتا سالدى، قازىر بۇل جەر جۇڭگو عىلىم اكادەمياسى شينجياڭ بولىمشەسىنىڭ پارتيا مۇشەلەرىنىڭ نەگىزگى تاقىرىپتىق تاربيە بازاسىنا اينالدى ءارى قوعامعا اشىق ۇستالدى.

  پىڭ جيامۋدىڭ ورىندالماعان ارمانىنا مۇراگەرلىك ەتۋ ءۇشىن، سودان كەيىنگى 30 نەشە جىل ىشىندە، شيا شۇنچىڭ ۇجىم باستاپ ىلگەرىندى - كەيىندى اجال تەڭىزىنە 32 رەت ىشكەرىلەي كىرىپ، لوپنۇر جونىندەگى زەرتتەۋدەن قىرۋار تىڭ تابىستارعا قول جەتكىزدى.

  پىڭ جيامۋ ەلىمىزدىڭ عىلمي تەكسەرۋ ىستەرى ءۇشىن ءوز ءومىرىن ارناپ، لوپنۇرداعى ماڭگى وشپەس ەسكەرتكىشكە اينالدى، سان ۇرپاق عىلمي زەرتتەۋ قىزمەتكەرلەرىن ۇزدىكسىز العا باسۋعا اسەرلەندىردى جانە شابىتتاندىردى.

جاۋاپتى رەداكتور: نۇربولات قابىل
  • 1
  • 2
  • 3
  • 4