سۇي كۇيفۋ: ءومىرىن پارتيا مەن حالىق ىستەرىنە ارناعان جاۋجۇرەك قاھارمان

  سۇي كۇيفۋدىڭ سۋرەتى. شينحۋا اگەنتتىگى تاراتقان

  شينحۋا اگەنتتىگىنىڭ 7 - ايدىڭ 23 - كۇنى جىڭجوۋدان بەرگەن حابارى (ءتىلشى ليۋ گاۋياڭ). ”ول سوعىستا ەرەن ەڭبەك كورسەتكەنىمەن، ۇيىندەگىلەرىنە ىزگى ىستەرىن ەلگە ايتپاۋدى ايتاتىن...“ سىچۋان ولكەسى لىشان قوعام حاۋىپسىزدىگى تاريحى سارايىنىڭ ەرجۇرەك قۇرباندار كورمە زالىنداعى سۇي كۇيفۋدىڭ ءمۇسىنى الدىنداعى بۇل ءسوز وسى قۇرباننىڭ ءبىر ءومىرىن كەيىنگىلەردىڭ كوز الدىنا اكەلىپ كورسەتكەندەي.

  سۇي كۇيفۋ، 1917 - جىلى شاندۇڭنىڭ فانشيان اۋدانىندا (قازىرگى حىناننىڭ فانشيان اۋدانى) تۋعان، 1942 - جىلى 8 - ارمياعا قاتىناسىپ، 1944 - جىلى جۇڭگو كوممۋنيستىك پارتياسىنا مۇشە بولعان، پيڭجين، حۋايحاي، دۋجياڭ شايقاستارىنا قاتىناسىپ، كوپ رەت ەڭبەك كورسەتكەن. 1952 - جىلى پيڭشان اۋداندىق پارتكومنىڭ شۋجيى، قوعام حاۋىپسىزدىگى مەكەمەسىنىڭ ورىنباسار مەكەمە باستىعى بولعان. 1954 - جىلى لىشان ارناۋلى رايونىنىڭ قوعام حاۋىپسىزدىگى باسقارماسىنا اۋىسىپ، اماندىق ساقتاۋ ءبولىمىنىڭ تۇڭعىش كەزەكتى ءبولىم باستىعى بولعان.

  20 - عاسىردىڭ 50 - جىلدارىندا بۇلىكتى تىنىشتاندىرۋ شايقاسى بۇكىل ەلدىڭ جەر - جەرىندە ءالى دە اندىزداپ تۋىلىپ تۇراتىن. 1956 - جىلى 7 - ايدا شياۋلياڭشانعا ورنالاسقان سىچۋان ولكەسىنىڭ لىشان قالاسى ىبيان اۋدانىندا جاۋ قيمىلى بايقالادى، قۇل يەسى مۋگان قارۋ - جاراق الىپ يۇنناننىڭ جاۋتۇڭىنان ىبيانعا قاراي قاشىپ كەلەدى ءارى 300دەن استام ادامدىق كەرتارتپا قارۋلى كۇش ۇيىمداستىرادى.

  جاعداي شۇعىل بولعاندىقتان، لىشان ارناۋلى رايونىنىڭ قوعام حاۋىپسىزدىگى باسقارماسى پارتيا مەكتەبىندە وقىپ جاتقان اماندىق ساقتاۋ ءبولىمىنىڭ ءبولىم باستىعى سۇي كۇيفۋدى تەكسەرۋ گرۋپپاسىن باستاپ، ىبيانعا بارۋعا جىبەرەدى. 7 - ايدىڭ 12 - كۇنى سۇي كۇيفۋ مەن تەكسەرۋ گرۋپپاسىنداعى جولداستار ىبيانعا بارادى، ىبيان اۋداندىق پارتكومداعى باسشى جولداستاردىڭ جاعدايدى تانىستىرۋىن تىڭداعان سوڭ، سۇي كۇيفۋ دەرەۋ جاعدايى ەڭ كۇردەلى بولعان شينلين اۋىلىنا جەتەدى.

  وسى كەزدە بۇلىكشى مۋگان اۋىلدىق قارۋلى قىزمەت قوسىنىنىڭ قالاشىققا بارىپ جيىن اشاتىندىعىنان حابار تاۋىپ، ءتۇن ورتاسىندا 300دەن استام بۇلىكشىنى باستاپ تاۋ قويناۋىنان شىعىپ، شينلين اۋىلىن قورشاپ الادى. ولار كوشەدە قامداۋ - ساتۋ كووپەراتيۆىن توناپ، تۇرعىنداردىڭ ءۇيىن ورتەيدى، تاۋ اراسىنداعى جىم - جىرت شاعىن قالاشىقتا ءاپ - ساتتە مىلتىق داۋىسى جيىلەپ، وت ۇشقىندارى كوككە ورلەيدى.سۇي كۇيفۋ دەرەۋ جاتقان ورنىنان تۇرىپ، ادام باستاپ بۇلىكشىلەرمەن ايقاسۋعا دايىندالادى. ءبىراق ول وسىنداعى جولداستاردىڭ ىشىندە وزىندە عانا ءبىر تاپانشا بولۋدان سىرت، باسقالارىنىڭ ەش قايسىسىندا قارۋ جوق ەكەندىگىن بايقايدى.

  بۇلىكشىلەر ايباتتانىپ، ونان ارى ەلەۋرەپ، اۋىلدىق ۇكىمەتكە شابۋىلداي باستايدى. ولار اۋىلدىق ۇكىمەتتىڭ ۇلكەن ەسىگىنەن باسىپ كىرمەك بولىپ، ۇكىمەتتىڭ ۇلكەن ەسىگىنە وق جاۋدىرادى. سۇي كۇيفۋ تەك بۇلىكشىلەرگە قارسىلىق كورسەتكەندە عانا، جولداستارىنىڭ كومەك شاقىرۋىنا ۋاقىت ۇتۋعا بولاتىندىعىن بىلەدى، سونىمەن ول سابىرلىلىقپەن بۇلىكشىلەردى اينالدىرادى.

  سوعىس جىلدارىندا توپتاعان مول سوعىس جۇرگىزۋ تاجىريبەسىنە سۇيەنگەن سۇي كۇيفۋ قولىنداعى جالعىز تاپانشامەن بۇلىكشىلەردىڭ شابۋىلىن تويتارىپ تۇرادى. ءبىراق ەڭ سوڭىندا جاۋ كۇشى باسىم بولۋى سەبەپتى، وعىن اتىپ تاۋىسقان سۇي كۇيفۋعا باقىتقا قارسى بۇلىكشىلەردىڭ وعى ءتيىپ، داڭقپەن قۇربان بولادى.

  جارلى وتباسىندا دۇنيەگە كەلگەن سۇي كۇيفۋ كەزىندەگى سوعىس ەڭبەكتەرىن ەجەلدەن ەشكىمگە ماقتان ەتىپ كورمەگەن. ول ءتىپتى ۇيىندەگىلەرگە ىزگى ىستەرىن ەلگە ايتپاۋدى ايتاتىن. سۇي كۇيفۋ كەزىندە بىلاي دەگەن: ”مەندە باردىڭ ءبارىن پارتيا مەن حالىق بەرگەن، مەن ءومىرىمدى پارتيا مەن حالىق ىستەرىنە ارنايمىن. ادامزاتتىڭ وسكەلەڭ مۇراتى ءۇشىن ءوز ءومىرىمدى قيۋدان دا تايىنبايمىن!“

  1983 - جىلى 11 - ايدا سۇي كۇيفۋ توڭكەرىستىك قۇربان دەپ بەكىتىلەدى. ءار جىلعى چيڭميڭ كەزىندە كوپتەگەن قوعام حاۋىپسىزدىگى كادر - ساقشىلارى، بۇقارا لىشان قوعام حاۋىپسىزدىگى تاريحى سارايىنا كەلىپ، سۇي كۇيفۋ قۇربانعا قۇرمەت ءبىلدىرىپ، ەرجۇرەك قۇربانداردىڭ ورىندالماعان ارمانىنا مۇراگەرلىك ەتىپ، توڭكەرىستىك رۋحتى جالعاستىرىپ، اۋەلگى ماقساتتى ۇمىتپاي، بورىشتى ەستە بەرىك ساقتاپ، ۇدەرە العا تارتادى.

جاۋاپتى رەداكتور: نۇربولات قابىل