تەك ءوزىنىڭ ەرلىگىمەن، قايسارلىعىمەن شىنايى ىستەگەندە عانا، ەگەيلىك قاسيەتتى ايگىلەۋگە بولادى

تەك ءوزىنىڭ ەرلىگىمەن، قايسارلىعىمەن شىنايى ىستەگەندە عانا، ەگەيلىك قاسيەتتى ايگىلەۋگە بولادى

− 2019 - جىلدىڭ الدىڭعى جارتىسىندا ءتوراعا شي جينپيڭنىڭ جۇڭگوشا ەرەكشەلىككە يە ءىرى ەل ديپلوماتياسىندا تىڭ ءورىس اشۋعا جەتەكشىلىك ەتكەندىگى تۋرالى

شينحۋا اگەنتتىگىنىڭ ءتىلشىسى حاۋ ۋيۋي

  2019 - جىل جۇڭگو مەن دۇنيە ءجۇزى جونىنەن ايتقاندا اسا ەرەكشە جىل بولدى.

  جۇڭگونىڭ العا ىلگەرىلەۋ جولىندا، 4 - مامىر قوزعالىسىنىڭ 100 جىلدىعى، جاڭا جۇڭگو قۇرىلعاندىعىنىڭ 70 جىلدىعى سىندى ەكى ەسكەرتكىش قاسقايىپ تۇر. كەزىندە، ىشكى لاڭ مەن سىرتقى سۇعاناقتىق تۇتاس ۇلتتىڭ قارسى سوققى بەرۋ كۇشىن تۋدىردى. قازىر جاپپاي دوڭگەلەك داۋلەتتى قوعام ورناتۋدىڭ شەشۋشى جەڭىسىنە جەتۋدەگى ءبىرىنشى 100 جىلدىق كۇرەس نىساناسىنا ارشىندى قاداممەن كىرەتىن شەشۋشى جىلدا، ارماننىڭ ۇندەۋى ادامدار جۇرەگىن اناعۇرلىم شابىتتاندىرىپ، كۇرەس جاساۋ قادامى اناعۇرلىم قۋاتتى بولا تۇسۋدە.

  دۇنيە جۇزىندەگى زور وزگەرىس بارىسىندا، بەيبىتشىلىك ءتارتىبى، گۇلدەنۋدىڭ قوزعاۋشى كۇشى كۇشتى سوققىعا جانە سىن - سايىسقا ۇشىراپ، وكتەمدىك ساياسي مەن قىرعي قاباقتىق سوعىس ويى حالىقارالىق سەلبەستىكتىڭ اياق الىسىنا تۇساۋ بولىپ، سىڭارجاقتىلىق، قورعامپازدىق الەمدىك كاسىپ تىزبەگىن بىلىقتىردى. دامۋ الشاقتىعى مەن ساياسي ۇيەكتەنۋ ۇزدىكسىز ءورشىپ، دۇنيە ءجۇزىنىڭ ورنىقسىزدىق، تۇراقسىزدىق فاكتورى ۇزدىكسىز مولايدى.

  كوشپە بۇلتتار جوڭكىلىپ، داۋىل سوعىپ، تولقىن ۇردى. جاپا - ماشاقات بولعاندا عانا ەرلىك پەن قايسارلىق ايگىلەنەدى؛ ناقىشتاۋدان وتكەندە عانا اسىل تاس اسەم بولادى.

  2019 - جىلدىق كۇنتىزبەنىڭ جارتىسىنان كوبىرەگى ءوتتى، ءتوراعا شي جينپيڭنىڭ جاڭا جىلدى قۇتتىقتاۋ سوزىندەگى سەرتى قۇلاقتا ءالى جاڭعىرىپ تۇر: ”كۇللى جەر جۇزىنە كوز جىبەرسەك، ءبىز عاسىردا بولماعان زور وزگەرىستەرگە كەزدەسۋدەمىز. حالىقارالىق اۋقىم مەيلى قالاي قۇبىلىپ وزگەرسە دە، جۇڭگونىڭ مەملەكەتتىڭ يەلىك ۇقىعى مەن حاۋىپسىزدىگىن قورعاۋ سەنىمى مەن بەكىمى وزگەرمەيدى، جۇڭگونىڭ دۇنيە ءجۇزىنىڭ بەيبىتشىلىگىن قورعاۋ، بىرگە دامۋدى جەبەۋ شىن پەيىلى مەن ىزگى نيەتى وزگەرمەيدى“.

■ جوبا: ”ءبىزدىڭ ۋاقىت جونىندەگى تۇسىنىگىمىز 100 جىلمەن، 1000 جىلمەن ەسەپتەلەدى“

  كوكتەم باسى 3 - اي، بۇكىل مەملەكەتتىك ەكى ءماجىلىس اياقتالعانىنا ءبىر اپتا بولماي، ءتوراعا شي جينپيڭ ساپار جولىنا شىقتى. ”ماڭگىلىك قالا“ ريمدە، ول يتاليانىڭ زۇڭليى كونتەگە دامۋعا، وزگەرىسكە مامىلە جاساۋداعى ”جۇڭگو تۇرعىسىن“ اڭگىمەلەدى: ”ءبىزدىڭ ۋاقىت جونىندەگى تۇسىنىگىمىز 100 جىلمەن، 1000 جىلمەن ەسەپتەلەدى“.

  ءبىر مەملەكەتتىڭ، ءبىر ۇلتتىڭ زامانا، اۋقىم كوزقاراسى ونىڭ كوز اياسىن، كوكىرەگىن جانە مۇرات - ماقساتىن كورسەتەدى. پارتيا - توپتاردىڭ تالاسى مەن سايلاۋ مۇددەسىنىڭ تار كوز ايالى لوگيكاسى كەيبىر باتىس ساياساتپازدارىنىڭ ساياسات باعدارىن بارعان سايىن ۇدايىلانىپ مەڭگەرە باستاعاندا، جۇڭگونىڭ باسشىسى ۇلتتىڭ گۇلدەنۋى مەن ادامزاتتىڭ العا باسۋىنىڭ تەرەڭ تاقىرىبىنا ايبىندى ۋاقىت جانە كەڭىستىك ويىمەن وي جۇگىرتتى.

   داعدارىسقا توتەپ بەرۋ بارىسىندا وراي جاراتىپ، ورايدى ۇتىمدى يگەرۋ بارىسىندا جاعدايعا قاراي قيمىلداپ العا ىلگەرىلەدى. 2019 - جىلى جۇڭگوشا ءىرى ەل ديپلوماتياسى ادامزاتتىڭ تاعدىرلاس ورتاق تۇلعاسىن ورناتۋ تۋىن بيىك ۇستاپ، وزگەرىس بارىسىندا جوبا جاساپ، سىن - سايىس بارىسىندا جاۋاپكەرشىلىك ارقالاپ، الەمدىك كوز ايامەن، ستراتەگيالىق ويمەن، العا ۇمتىلۋ جىگەرىمەن تىڭ ءورىس اشتى.

  بۇل − ونىمدىلىگى جوعارى، ناقتى ساپار جولى تىزىمدىگى. بيىل الدىڭعى جارتى جىلدا، ءتوراعا شي جينپيڭ 5 رەت ساپارعا شىعىپ، 4 رەتكى ماڭىزدى حالىقارالىق كوپ جاقتى ماجىلىسكە قاتىناسىپ، ازيا مەن ەۆروپاداعى 8 مەملەكەتتى ارالادى. جەر ورتا تەڭىزىنىڭ جاعالاۋىنان باتىس ەۆروپا جازىعىنا دەيىن، ماسكەۋ وزەنىنىڭ بويىنان ورتا ازيا شاتقالدارىنا دەيىن، داتۇڭ وزەنىنىڭ بويىنان وساكا شىعاناعىنا دەيىن، كونە دوستارمەن كەزدەسىپ، جاڭا دوستارمەن تانىسىپ، تالاي - تالاي ۇمىتىلعىسىز دوستىق ونەگەلى اڭگىمەلەرىن قالدىردى.

  يتاليانىڭ كۇيرينالە سارايىنداعى زۇڭتۇڭ كىتاپ ۇيىندە، ماتتارەللا زۇڭتۇڭمەن بىرگە وتىرىپ اڭگىمەلەستى؛ موناكونىڭ پاتشا سارايى اۋلەتتەر زالىندا، حانزادا البەرەⅡمەن مەملەكەتكە سۇيىسپەنشىلىك جونىندە ارقا - جارقا اڭگىمەلەستى؛ فرانسيانىڭ نيسىندەگى كەريلوس ساياجايىندا، ماكرون زۇڭتۇڭمەن جۇڭگو مەن فرانسيانىڭ دوستىق بارىس - كەلىس تاريحىن بىرگە ەسكە الدى؛ رەسەي سانت - پەتربۋرگ قىسقى سارايىندا، پۋتين زۇڭتۇڭمەن ءتۇن ورتاسىنا دەيىن اڭگىمەلەستى؛ قىرعىزستاننىڭ زۇڭتۇڭ سارايىندا، جيەنبەكوۆ زۇڭتۇڭمەن شاي ىشە وتىرىپ ىقىلاستى اڭگىمەلەستى؛ تاجىكستاننىڭ زۇڭتۇڭ سارايىندا، راحمون زۇڭتۇڭ بەرگەن تاجىكستاننىڭ ەڭ جوعارى وردەنى ”ءتاج وردەنىن“ قابىلدادى؛ پيڭراڭداعى جينشيۋشان ينبين سارايىندا، جين جىڭىن كوميتەت باستىعىمەن بىرگە اۋلادا سەيىلدەپ اڭگىمەلەستى...

  جاز ورتاسىنداعى 6 - اي، قاربالاستىققا تولى بولدى. ءتوراعا شي جينپيڭ مەملەكەت قاقپاسىنان 4 رەت شىعىپ، 5 ەل، 6 قالاعا بارىپ، 90 رەتكە جۋىق ەكى جاقتى، ”شاعىن كوپ جاقتى“، كوپ جاقتى قيمىلعا قاتىناسىپ، 20دان استام سىرت جاقتىڭ باسشىلارىمەن كەزدەسىپ، ديدارلاسىپ، جاڭا جۇڭگونىڭ ديپلوماتيا تاريحىنداعى جاڭا رەكوردتى جاراتتى. ءىرى ەلدى ورنىقتىرىپ، توڭىرەككە تەرەڭ تامىر تارتىپ، وركەندەپ كەلە جاتقان ەلدەرمەن ىنتىماقتاسۋدى، سەلبەستىكتى ىلگەرىلەتىپ، دۇنيە جۇزىندەگى ءار ەلمەن قول ۇستاسا، قولتىقتاسا كوپ جاقتىلىقتى قورعادى، جۇڭگوشا ءىرى ەل ديپلوماتياسىنىڭ جاڭا تاراۋىن ءبىر جولدا سومداپ، جۇرت جۇرەگىن جەلپىندىردى.

  حالىقارا مەن ەل ىشىندە قوسىلا ارەكەت ەتىپ، قوناق جاق پەن وتاعاسى جاق ۇندەستى. ەل ىشىندە، ءتوراعا شي جينپيڭ ازيادان، ەۆروپادان، افريكادان، امەريكا قۇرلىعىنان، وكەانيادان كەلگەن ءار جاقتىڭ قوناقتارىن قابىلداپ، 2 - كەزەكتى ”ءبىر بەلدەۋ، ءبىر جول“ حالىقارالىق جوعارى دارەجەلىلەر تالقى مىنبەرىنە، بەيجيڭ دۇنيە جۇزىلىك باۋ - باقشا كورمەسىنە، ازيا وركەنيەتتەر تىلدەسۋى جينالىسىنا قاتىناستى. فينلانديانىڭ زۇڭتۇڭى نينيستومەن بىرگە ”2019 جۇڭگو - فينلانديا قىسقى سپورت جىلى“نىڭ باستالۋ سالتىنا قاتىناستى، قازاقستاننىڭ تۇڭعىش كەزەكتى زۇڭتۇڭى نازاربايەۆكە ”دوستىق وردەنىن“ ۇسىندى، تەڭىز ارمياسى قۇرىلعاندىعىنىڭ 70 جىلدىعى بايلانىسىمەن وتكىزىلگەن كوپ ەل تەڭىز ارميالارى قيمىلىنا قاتىناسقان سىرت جاقتىڭ ۋاكىلدەر ۇيىرمەلەرىنىڭ باستىقتارىمەن كەزدەستى، بەيجيڭ دۇنيە جۇزىلىك باۋ - باقشا جينالىسىنىڭ اشىلۋ سالتىنا قاتىناسقان سىرت جاقتىڭ باسشىلارىمەن ”دوستىقتىڭ جاسىل القابىن بىرگە جەتىلدىردى“...

  ”الىپ تەڭىز ءار تامشى سۋدى قابىلداعاندىقتان عانا ايدىنى شالقار بولادى.“ ءتوراعا شي جينپيڭنىڭ تىعىز ديپلوماتيالىق كۇن ءتارتىبى جۇڭگونىڭ بارعان سايىن كەڭەيگەن، بارعان سايىن بەكەمدەلگەن دوستىق شەڭبەرىن ايگىلەدى. اناعۇرلىم بەرىك، ورنىقتى، ومىرشەڭدىك كۇشكە باي جۇڭگو - فرانسيا جان - جاقتى ستراتەگيالىق سەرىكتەستىك قارىم - قاتىناسىن تۇلعالاپ، جاڭا داۋىردەگى جۇڭگو - رەسەي جان - جاقتى ستراتەگيالىق ىستەستىك سەرىكتەستىك قارىم - قاتىناسىن دامىتىپ، جۇڭگو - قىرعىزستان، جۇڭگو - تاجىكستان جان - جاقتى ستراتەگيالىق سەرىكتەستىك قارىم - قاتىناسىن تەرەڭدەتىپ، جۇڭگو مەن چاۋشياننىڭ ءداستۇرلى دوستىعىنىڭ تىڭ تاراۋلارىن باستاپ، جاڭا ءداۋىر تالابىنا ۇيلەسەتىن جۇڭگو - جاپونيا قارىم - قاتىناسىن ورناتتى... 4 - ايدىڭ اياعىندا، جۇڭگو ىلگەرىندى - كەيىندى كامبودجامەن، لاوسپەن تاعدىرلاس ورتاق تۇلعا ارەكەتى جوسپارىنا قول قويىسىپ، تۇرلىشە وركەنيەتتەر، مەملەكەت جاعدايى ءار قيلى ەلدەر اراسىندا تىعىز سەلبەستىك ورىستەتۋدىڭ جاندى مىسالىنا اينالدى.

  ديپلوماتيا − شاحمات ويىنى سياقتى ويىننىڭ جاعدايى بەلگىسىز بولادى، جالپى اۋقىمنىڭ بەتالىسىن قانىق بىلەتىن اقىل - پاراسات بولۋمەن بىرگە، قاس - قاعىمداعى سانداعان وزگەرىسكە توتەپ بەرەتىن تاباندىلىق تا بولۋ كەرەك. 40 جىلدىق بوران - شاشىندى باستان كەشىرگەن جۇڭگو - امەريكا قارىم - قاتىناسى تاعى دا شەشۋشى جول ايىرىعىنا كەلدى. امەريكا ۇكىمەتى ءوز بەتىمەن جۇڭگو - امەريكا ەكونوميكا - ساۋدا قاجالىسىن تۋدىرىپ، حالىقارالىق قوعامدىق پىكىر مايدانىنا جۇڭگو مەن امەريكا ”جاڭا قىرعي قاباقتىق سوعىس“ قا باتاما دەگەن ۋايىم قاۋەسەتىن دە قالدىردى.

  20 ەل توبى وساكا باسشىلار ءماجىلىسى جۇڭگو - امەريكا مەملەكەت باسشىلارىنىڭ ديدارلاسۋىمەن جۇرت نازارىن وزىنە بارىنشا اۋداردى. ”48 جىلدىڭ الدىندا، ياعني 1971 - جىلى وسى ارادان 100 كيلومەتر شالعايداعى ناگويادا، 31 - كەزەكتى دۇنيە جۇزىلىك ۇستەل دوپ جۇلدەلى جارىسىنا قاتىناسقان جۇڭگو مەن امەريكانىڭ ۇستەل دوپ سپورتشىلارى دوستىق ىقپالداستىق جاسادى...“ ءتوراعا شي جينپيڭ جۇڭگو - امەريكا ”ۇستەل دوپ ديپلوماتياسى“نىڭ شاعىن اڭگىمەسىن باستاما ەتىپ، ”جۇڭگو مەن امەريكا سەلبەسسە ەكى جاققا دا ءتيىمدى بولاتىن، بەلدەسسە ەكى جاق تا زيانعا ۇشىرايتىن“ ۇلكەن قيسىندى باياندادى. ەكى ەلدىڭ مەملەكەت باسشىلارى ديدارلاسىپ سايكەسۋدى، سەلبەسۋدى، ورنىقتىلىقتى جالپى ارنا ەتكەن جۇڭگو - امەريكا قارىم - قاتىناسىن ۇزدىكسىز ىلگەرىلەتۋدەي ماڭىزدى ورتاق تانىمعا كەلىپ، تەڭ تۇرعىدا جانە ءوزارا قۇرمەت ەتۋ نەگىزىندە ەكونوميكا - ساۋدا كەڭەسىن قايتا باستاۋدى جاريالادى. حابار تارالىسىمەن، اسىلىندە بۇلىڭعىر تۇمان ىشىندە قالعان الەمدىك كاپيتال بازارى ۇنگە قوسىلا ءدۇر سىلكىندى.

  ۇلى بريتانيا كەمبريج داشۋەسىنىڭ پروفەسسورى مارتين ياكەس كەزىندە: ”جۇڭگو قانداي الەمدىك ءىرى ەل بولماقشى؟“ دەپ سۇراۋ قويعان بولاتىن. اقىرىندا ول مىنانداي جاۋاپ تاۋىپ شىقتى: جاڭا ۇرپاق باسشىنىڭ باسشىلىعىندا، جۇڭگو ەندىگارى تەك قانا جاھاندانۋ مەن ونىڭ ەرەجەسىن ىرىقسىز كۇيدە قابىلداۋشى ەمەس، قايتا حالىقارالىق ەرەجەنىڭ قۇرۋشىسى مەن تۇلعالاۋشىسى بولدى. ”قازىر باتىس، ءسوز جوق، دۇنيە جۇزىندە زور وزگەرىس تۋىلىپ جاتقاندىعى سىندى شىندىقتى قابىلداۋى كەرەك، ءبىز، مەيلى قايتسەك تە مۇنداي وزگەرىستى ءتۇسىنۋىمىز كەرەك“.

■ شىنايى ىستەۋ: ”ءوزارا تيىمدىلىك جەتكىزىپ تەڭ يگىلىككە كەنەلەتىن سارا جولعا ءتۇستى“

  7 - ايدىڭ 10 - كۇنى ”شاعىن ەل“ موناكو رەسمي تۇردە الەمدەگى تۇتاس الابىن 5G ينتەرنەتىمەن قامتىعان تۇڭعىش مەملەكەت بولدى. ونىڭ ”سيفرلى داۋىرگە بۇكىلدەي كىرۋ“ ارمانىن جۇزەگە اسىرۋى بارىسىندا، جۇڭگونىڭ حۋاۋي سەرىكتەستىگى ەڭ سەنىمدى سەلبەستىك سەرىكتەرىنىڭ بىرىنە اينالدى.

  وسىدان بۇرىن، ءتوراعا شي جينپيڭ مەن پۋتين زۇڭتۇڭنىڭ بىرگە كۋا بولۋىندا، حۋاۋي سەرىكتەستىگى رەسەيدىڭ ەڭ ۇلكەن جىلجىمالى حابارلاسۋ تيجاراتشىلارىنىڭ ءبىرى MTS پەن 5G نىسانى سەلبەستىك سەرىكتەستىك كەلىسىمىنە قول قويىستى. ”جۇڭگو ءار ەلمەن 5G تەحنيكاسىن قامتىعان ەڭ جاڭا عىلمي زەرتتەۋ تابىسىن بىرگە ءبولىسىپ، جاڭا وزەكتى باسەكەلىك قۋاتتى ورتاق جەتىلدىرۋدى قالايدى“، ءتوراعا شي جينپيڭنىڭ سانت - پەتربۋرگ حالىقارالىق ەكونوميكا تالقى مىنبەرىندەگى پوزيتسياسىن حالىقاراداعى اقپارات قۇرالدارى ءجيى سيتاتقا الدى.

  شىن نيەتپەن دوستاسىپ، مىزعىماس بايلاممەن سەلبەستىكتى جەبەدى. كەيبىرەۋلەر جۇڭگو مەن الەمدىك ەكونوميكانى ”اجىراتۋ“ ءتاسىلى ارقىلى جۇڭگونىڭ دامۋىن، العا باسۋىن تەجەۋ قيالىنا سالىنعاندا، جۇڭگو باستان - اياق ەسىك اشىپ سەلبەسۋدەن جازباي، باستان - اياق ءوزارا تيىمدىلىك جەتكىزىپ تەڭ يگىلىككە كەنەلۋدەن جازباي، دۇنيە جۇزىمەن سەلبەستىكتى بارعان سايىن تەرەڭدەتتى، بارعان سايىن جيىلەتتى.

  بۇل − ادامعا تەرەڭ اسەر بەرەتىن سان - سيفر: 39 سىرتقى جاق باسشىسى، 150 مەملەكەت، 92 حالىقارالىق ۇيىم، 6000نان استام سىرتقى جاق قوناعى، 283تەن استام ناقتى تابىس تىزىمدىگىنە قول جەتكىزدى، جالپى سوماسى 6 ميلليارد 400 ميلليون دوللاردان استام نىسان سەلبەستىك كەلىسىمى جاسالدى... بەيجيڭدە اشىلعان 2 - كەزەكتى ”ءبىر بەلدەۋ، ءبىر جول“ حالىقارالىق سەلبەستىك جوعارى دارەجەلىلەر تالقى مىنبەرى شىعىستىڭ باۋرامپازدىعىنا تاعى كۋا بولدى. گەرمانيانىڭ تەلەۆيزيا 1 - ستانسياسى: ”ادەتتە تەك بىرلەسكەن مەملەكەتتەر ۇيىمى عانا وسىنشاما كوپ باسشىنى شاقىرا الاتىن“ دەپ ءسۇيىنىش ءبىلدىردى.

  ”’ءبىر بەلدەۋ، ءبىر جول‘دى بىرگە قۇرۋ ەكونوميكانىڭ جاھاندانۋ تاريحي اعىمىنا ۇيلەستى، الەمدىك جونگە سالۋ جۇيەسى وزگەرىسىنىڭ داۋىرلىك تالابىنا ۇيلەستى، ءار ەل حالقىنىڭ اناعۇرلىم تاماشا تۇرمىسقا كەنەلۋ كۇشتى تىلەگىنە ۇيلەستى“. ءتوراعا شي جينپيڭنىڭ بۇل ءسوزى جۇڭگو باستاماسىنىڭ دۇنيەگە بەت الۋ، جۇرت جۇرەگىنە ۇيالاۋ، جاپپاي قولداۋ تابۋ سەبەبىن اشالاپ ايتتى. جيەنبەكوۆ زۇڭتۇڭ ءتوراعا شي جينپيڭگە ۇسىنىس قويىپ، ەكى ەل اراسىنداعى جوعارى دارەجەلى بىرلەسكەن قىزمەت گرۋپپاسىن قۇرىپ، ”ءبىر بەلدەۋ، ءبىر جول“ نىسانىن ۇشتاستىرۋ مەن تياناقتاندىرۋعا جاۋاپتاندىرۋدى ءۇمىت ەتتى. يندونەزيا زۇڭتۇڭى جوكو ءتوراعا شي جينپيڭگە يندونەزيانىڭ جۇڭگو جاقپەن ”ءبىر بەلدەۋ، ءبىر جول“دى بىرگە قۇرۋدى قالايتىنىن، ”ءبىر بەلدەۋ، ءبىر جول“ ارناۋلى قورىن قۇرۋدى ءۇمىت ەتەتىنىن ءبىلدىردى.

  ەڭ تەرەڭ ماعىنالى بولعانى ءىشىنارا باتىس ەلدەرىنىڭ پوزيتسياسىنداعى وزگەرىس.

  جۇڭگو مەن يتاليا ”ءبىر بەلدەۋ، ءبىر جول“ قۇرىلىسىن بىرگە ىلگەرىلەتۋ جونىندەگى ءتۇسىنىسۋ ەسكەرتپە حاتقا قول قويىپ، يتاليا جەتى ەل توبىنداعى ەڭ العاشقى وسى سەلبەستىك حۇجاتىنا قول قويعان ەلگە اينالدى؛ جۇڭگو مەن فرانسيا 3 - جاق بازارى سەلبەستىگىنىڭ 3 - رەتكى ۇلگى نىساندارى تىزىمىنە قول قويىپ، ەكى ەلدىڭ ”ءبىر بەلدەۋ، ءبىر جول“ سەلبەستىگى تىرەگىنىڭ تياناعىن بىرلەسىپ ورناتتى. سونىمەن ءبىر ۋاقىتتا دەرلىك، مەركەل زۇڭلي گەرمانيانىڭ 2020 - جىلى ەۆروپا وداعىنا كەزەكتى ءتوراعا ەل بولعاندا ءبىر رەت ەۆروپا وداعىنىڭ بارلىق مۇشە ەلدەرىن قامتىعان ەۆروپا - جۇڭگو باسشىلار ءماجىلىسىن وتكىزەتىنىن جاريالاپ، سول كەزدە ەۆروپا وداعىنىڭ دا ”ءبىر بەلدەۋ، ءبىر جول“ باستاماسىندا بەلسەندى رول اتقارا باستاۋىن ءۇمىت ەتتى.

  ”ناقتى وڭىرلىك جانە ۇلى قۇرلىقتىق نىسانداردى تومەننەن جوعارىعا دەيىن بىرتىندەپ تياناقتاندىرۋدا ءتۇرلى كومەسكى قاتىناسۋشىلاردىڭ وزدەرىنىڭ يكەمدى تاسىلىمەن قاتىناسۋىنا مۇمكىندىك جاساۋ كەرەك“. رەسەي حالىقارالىق ىستەر كوميتەتىنىڭ ءتوراعاسى يگور يۆانوۆتىڭ قاراۋىنشا، ”ءبىر بەلدەۋ، ءبىر جول“ حالىقارالىق جاڭا ءبىر ءتارتىپتى ىلگەرىلەتۋدە. ول اناۋ سوگىسشىلدەر مەن كۇمانشىلداردى ”ءبىر بەلدەۋ، ءبىر جول“ عا تىپتەن بەلسەندى ات سالىسىپ، بولاشاقتاعى حالىقارالىق سەلبەستىك ەرەجەسىن جۇڭگومەن بىرگە جاساۋعا شاقىردى.

  ءوزى ءتۇسىندىرىپ، ءوزى ىلگەرىلەتتى، ءتوراعا شي جينپيڭ ءتۇرلى ەكى جاقتى جانە كوپ جاقتى ورتادا دۇنيە جۇزىنە جۇڭگونىڭ اشىق سەلبەسۋدەگى شىن نيەتى مەن قۇلشىنىستارىن ايگىلەدى. ول جۇڭگو كەدەن باجىسىنىڭ جالپى ورەسى، جۇڭگو تيجارات - ساۋدا ورتاسىنىڭ رەت قاتارى سياقتى زور كولەمدە العا باسقان قۇزىرلى ساندى مالىمەتتەرىن مىسال ەتىپ، جۇڭگو بازارى تيجارات - ساۋدا ورتاسىنىڭ جەدەل جاقسارعانىن ايگىلەدى. ول جۇڭگونىڭ ”شەتەل ساۋداگەرلەرى قارجى قوسۋ زاڭىن“ جاريالاۋىنىڭ قاتىستى جاعدايلارىن تانىستىرىپ، زاڭ ءتاسىلى ارقىلى ءبىلىم مەنشىك ۇقىعىن قورعاۋ تۇرعىسىن قايتالاي دارىپتەدى. ماكرون زۇڭتۇڭمەن بىرگە تىلشىلەرمەن كەزدەسكەندە، ءتوراعا شي جينپيڭ جۇڭگو حالىقارالىق يمپورت كورمەسىن زور كۇشپەن ”جالپىلاستىردى“: ”ءبىز حالىقارالىق يمپورت كورمەسىن ىرىقتىلىقپەن وتكىزەمىز، ارناۋلى تۇردە شەتەلدىڭ نارسەلەرىن ساتىپ الامىز، مۇنداعى ماقساتىمىز ساۋدانى مەڭگەرىپ، حالىقاراداعى ءىشىنارا ساۋدا كەرى بالانىسى ماسەلەسىن شەشۋ بولىپ تابىلادى“. 20 ەل توبىنىڭ وساكاداعى باسشىلار ماجىلىسىنە قاتىناسقاندا، ول تاعى دا جۇڭگونىڭ ەسىك اشۋداعى ءبىر قىدىرۋ كەلەلى شارالارىنىڭ ”جاريالاۋشىسى“ بولدى: جاقىن ارادا 2019 - جىلدىق شەتەل قارجى قوسۋىنا رۇقسات ەتۋ ۇنامسىز ءتىزىمى جاريالانباقشى، جاڭادان 6 ەركىن ساۋدا سىناق رايونى قۇرىلىپ، كەلەر جىلى 1 - ايدىڭ 1 - كۇنى شەتەل ساۋداگەرلەرى قارجى قوسۋ جاڭا زاڭ - تۇزىمدەرى اتقارىلادى ...

  جۇڭگو مەن ”ءبىر بەلدەۋ، ءبىر جول“ بويىنداعى ەلدەر، ەۆروپا وداعى، شىعىس وڭتۇستىك ازيا ەلدەر وداعى سياقتى مەملەكەتتەر مەن ۇيىمداردىڭ ساۋدا سوماسى ۇزدىكسىز ارتىپ، جۇڭگونىڭ شەتەلگە قارجى قوسۋى ارتۋ ارىنىن ساقتاپ، جۇڭگودا جاڭادان قۇرىلعان شەتەل ساۋداگەرلەرى قارجى قوسقان كاسىپورىندار ۇزدىكسىز مولايۋدا... دۇنيە ءجۇزى جۇڭگونىڭ دامۋىنا سەنىمىن، جۇڭگومەن سەلبەسۋ ىنتىزارلىعىن باستان - اياق ساقتاۋدا. ”دۇنيە ءجۇزىنىڭ ەڭ ۇلكەن ارتۋ ورايى ءالى دە جۇڭگودا“، - ماك كينسەي الەمدىك باسقارۋ سەرىكتەسۋشىسى كەۆين سنايد وسىلاي دەدى.

■ جوسىن مەن قيسىن: ”الەمنىڭ ءىسىن ءوز مىندەتى ەتكەن جاۋاپكەرشىلىك ارقالاۋ رۋحى بولۋى كەرەك“

  ادامزات زور ۇمىتپەن جاڭا عاسىرعا قادام تاستاعاندا، كوپتەگەن ادام الداعى جولدا قاپتاعان قالىڭ تىكەننىڭ بولارىن ويلاماعان بولار. حالىقارالىق ءتارتىپ پەن ەرەجە سوققىعا ۇشىراپ، نولدىك جيىنتىق ويى مەن زورەكەرلىك ارەكەتى داۋرەندەي ءتۇستى. سونىمەن بىرگە، ۇزدىكسىز جالعاسقان شىعاناق تەكە تىرەسى، دۇنيە ءجۇزى ەكونوميكاسى ارتۋ قارقىنىنىڭ قۇلدىراۋى جانە ەۆروپاعا تۇتقيىل شابۋىلداعان ىستىق جالىن ادامزاتتىڭ بەيبىت دامۋ ىستەرىنىڭ جاڭا حاۋىپكە، جاڭا سىن - سايىسقا ءدوپ كەلىپ وتىرعانىن ەسكەرتەدى. بىرلەسكەن مەملەكەتتەر ۇيىمىنىڭ بۇرىنعى باس حاتشىسى پان كيمۋن قاتتى ۋايىمداپ بىلاي دەيدى: 20 - عاسىردىڭ سوڭىنان 21 - عاسىردىڭ باسىنا دەيىن، حالىقارالىق قوعامنىڭ سەلبەستىگى بارعان سايىن جيىلەدى، ال وسىنداي ورايدا، كەرىسىنشە ءبىر قىدىرۋ ۇلكەن وزگەرىستەر جارىققا شىقتى.

  ادامزات قوعامى تاعى دا جاڭا جول تۇيىلىسىنە كەلدى، قانداي تالعام جاساۋ باتىلدىق پەن ايباتتى سىنعا سالادى.

  جۇڭگونىڭ تۇجىرىمى − ”ادامزاتتىڭ تاعدىرى ءدال بۇگىنگىدەي ەتەنە تىعىز بايلانىستا بولعان ەمەس، ءار ەلدىڭ مۇددەسى ءدال بۇگىنگىدەي تەرەڭدەي توعىسقان ەمەس، بەيبىتشىلىك، دامۋ، سەلبەستىك، ورتاق يگىلىككە كەنەلۋدەي ءداۋىر اعىمى بوگەۋ بەرمەيدى“.

  جۇڭگونىڭ ىسكەرلىك كورسەتۋى − باستان - اياق بەيبىتشىلىك، دامۋ، سەلبەستىك، ورتاق يگىلىككە كەنەلۋ تۋىن بيىك ۇستاپ، كوپ جاقتىلىق پەن حالىقارالىق ەرەجەلەردى باتىلدىقپەن قورعاپ، جاڭاشا حالىقارالىق قارىم - قاتىناس ورناتۋدى، ادامزاتتىڭ تاعدىرلاس ورتاق تۇلعاسىن قۇرۋدى بەلسەنە ىلگەرىلەتتى.تاسىعاندا مۇحيت جوڭكىپ، كورىنەر قاھارماننان شىنايى ەرلىك. بۇل جۇڭگونىڭ جاۋاپكەرشىلىگى، ءتىپتى دۇنيە ءجۇزىنىڭ كوكسەگەنى.

  جۇڭگو - فرانسيا الەمدىك جونگە سالۋ تالقى مىنبەرىندە، گەرمانيانىڭ زۇڭليى مەركەل مەن ەۆروپا وداعى كوميتەتىنىڭ ءتوراعاسى جۇنكەر حابار جەتىسىمەن جەتىپ كەلدى. بۇل تالقى مىنبەرىنەن ماكرون زۇڭتۇڭ ”حالىقارالىق جاڭا تارتىپكە بىرگە انىقتاما بەرۋ“ جونىندە زور ءۇمىت كۇتتى. تالقى مىنبەرىندە ءتوراعا شي جينپيڭ حالىقارالىق قوعام ءدوپ كەلگەن جونگە سالۋ قىزىل سيفرى، سەنىمدىلىك قىزىل سيفرى، بەيبىتشىلىك قىزىل سيفرى، دامۋ قىزىل سيفرى سىندى ءتورت ۇلكەن سىن - سايىستى ايقىن اتاپ كورسەتتى ءارى وسى ”ءتورت ۇلكەن قىزىل سيفر“دى شەشۋدە ۇستانۋعا ءتيىستى ءادىل دە ۇيلەسىمدى بولۋ، ءوزارا اقىلداسۋ، ءوزارا ءتۇسىنىسۋ، قيىن - قىستاۋ جاعدايدان بىرگە ءوتۋ، ءبىر - بىرىنە پايدا جەتكىزىپ، بىرگە يگىلىككە كەنەلۋ سىندى 4 ۇلكەن ۇستانىمدى ورتاعا قويدى.

  ”ءار ەل الەمنىڭ ءىسى ءوز مىندەتىم دەيتىن جاۋاپكەرشىلىك ارقالاۋ رۋحىمەن بەلسەندىلىكپەن ارەكەتتەنۋشى بولۋى، قول قۋسىرىپ قاراپ تۇرۋشىلاردان بولماۋلارى، ادامزاتتىڭ بولاشاعى مەن تاعدىرىن ءوز قولىندا ۇستاۋعا تىزە قوسا قۇلشىنۋلارى كەرەك“.

  − ەكى نۇسقا ەكى جاقتى مالىمدەمە ءىرى ەل جاۋاپكەرشىلىگىن كورسەتتى.

  جۇڭگو مەن فرانسيانىڭ كوپ جاقتىلىقتى بىرگە قورعاۋ، الەمدىك جونگە سالۋدى كەمەلدەندىرۋ جونىندەگى بىرىككەن مالىمدەمەسىندە حالىقارالىق زاڭ مەن حالىقارالىق قارىم - قاتىناستىڭ نەگىزگى ولشەمىنە قۇرمەت ەتىپ، ءوزارا قۇرمەت ەتەتىن، ءادىل، تۋراشىل، سەلبەسىپ تەڭ يگىلىككە كەنەلەتىن حالىقارالىق قارىم - قاتىناستىڭ ورناۋىن ىلگەرىلەتۋ قايتا باسا دارىپتەلدى.

  جۇڭگو مەن رەسەيدىڭ قازىرگى تاڭداعى الەمدىك ستراتەگيالىق ورنىقتىلىقتى كۇشەيتۋ جونىندەگى بىرىككەن مالىمدەمەسىندە ەكى ەلدىڭ دۇنيە ءجۇزىنىڭ كوپ ۇيەكتەنۋى مەن حالىقارالىق قارىم - قاتىناستىڭ دەموكراتيالانۋىن ىلگەرىلەتۋ تۋرالى ءبىرىڭعاي ءۇنى كوتەرىلدى.

  − ءتورت رەتكى كوپ جاقتى ءماجىلىس جۇڭگونىڭ ءۇنىن اسقاقتاتتى.

  سانت - پەتربۋرگ حالىقارالىق ەكونوميكا تالقى مىنبەرىندە، ءتوراعا شي جينپيڭ بىلاي دەپ تۇجىرىم جاسادى: ”كەزەكتەگى دۇنيە جۇزىندە جارىققا شىققان جاھاندانۋعا كەراعار كەلۋ نىسايى جاھاندانۋ اۋقىمىندا پايدا بولعان ءىشىنارا تولقىن شاشىراندىلارى بولۋدان باسقا دانەڭە ەمەس“. كەزەكتەگى الەمدىك ماسەلەلەرگە ايالداعاندا، ول باياندى دامۋ سىندى ”التىن كىلت“تى كورسەتتى.

  شاڭحاي سەلبەستىك ۇيىمىنىڭ بىشكەكتەگى باسشىلار ماجىلىسىندە، ءتوراعا شي جينپيڭ ءوزارا سەنۋ، ءوزارا پايدا جەتكىزۋ، تەڭدىك، كەڭەسۋ، كوپ ءتۇرلى وركەنيەتكە قۇرمەت ەتۋ، بىرگە دامۋعا ۇمتىلۋداي ”شاڭحاي رۋحىن“ ۇزدىكسىز ساۋلەلەندىرۋدى دارىپتەپ، شاڭحاي سەلبەستىك ۇيىمىن وڭىرلىك سەلبەستىك مەحانيزمىنىڭ ۇلگىسى ەتىپ سومداۋدى دارىپتەدى.

  ازيا ءوزارا ىقپالداستىق جانە سەنىم شارالارى ءماجىلىسىنىڭ دۋشانبەدەگى باسشىلار ماجىلىسىندە، ءتوراعا شي جينپيڭ ءوزارا قۇرمەت ەتەتىن، ءوزارا سەنەتىن ازيا، حاۋىپسىز، ورنىقتى ازيا، دامىعان، گۇلدەنگەن ازيا، اشىق، سيىسىمدى ازيا، سەلبەسىپ جاڭالىق اشاتىن ازيا قۇرۋ سياقتى ”بەس ازيا“ ۇستانىمىن العا قويىپ، وڭىرلىك سەلبەستىك ۇستانىمى مەن بەتالىسىنا جەتەكشىلىك ەتتى.

  20 ەل توبىنىڭ وساكاداعى باسشىلار ماجىلىسىندە، ءتوراعا شي جينپيڭ الەم جاعدايىن انىق اڭعارىپ: ”ەرتەدەن قازىرگە دەيىن، ادامزاتتىڭ تۇيىقتالۋدان ەسىك اشۋعا، اۋاشا قالۋدان توعىسۋعا قاراي بەت الۋى − بوگەۋگە بولمايتىن ءداۋىر اعىمى. ءبىز ەسىكتى ءتىپتى دە ايقارا اشۋ ارقىلى دامۋ ورايىمەن قاۋىشىپ، اناعۇرلىم جاقسى سەلبەستىك ارقىلى ءوزارا پايدا جەتكىزىپ، تەڭ يگىلىككە كەنەلۋگە ۇمتىلىپ، ەكونوميكانىڭ جاھاندانۋىنىڭ دۇرىس بەتالىسقا قاراي دامۋىنا جەتەكشىلىك ەتۋىمىز كەرەك“، - دەدى. باسشىلار ءماجىلىسى كەزىندە، جۇڭگو، فرانسيا، بىرلەسكەن مەملەكەتتەر ۇيىمى كليمات وزگەرىسى ماسەلەسى جونىندە شاعىن كولەمدە ءماجىلىس وتكىزىپ، الەمنىڭ كليمات وزگەرىسىنە توتەپ بەرۋ ۇدەرىسىن ۇزدىكسىز تۇردە ناقتى ارەكەت ارقىلى قولدادى.

  دۇنيە ءجۇزىن بايلانىستىرىپ، اشىق دۇنيە ءجۇزى ەكونوميكاسىن تۇلعالادى؛ ءار جاقپەن بىرلەسىپ قيمىلداپ، دۇنيە ءجۇزىنىڭ بەيبىتشىلىگى مەن ورنىقتىلىعىن جانە حالىقارالىق ادىلدىك پەن تۋراشىلدىقتى قورعادى؛ فرانسيانىڭ بۇرىنعى زۇڭلي راففارين جۇڭگونىڭ بىرەگەي ءىرى ەلدەر قاتارىنان ءوزىنىڭ ورنىن تاپقاندىعىن، ءوزىنىڭ جاۋاپكەرشىلىگى جونىندە تولعانىپ ءارى ءوز جاۋاپكەرشىلىگىن باتىل تۇردە ارقالاعاندىعىن اتاپ كورسەتتى.

  قاشاندا تاريحتىڭ جانە جوسىن مەن قيسىننىڭ دۇرىس جاعىندا تۇردى. ۇلكەن - كىشىلىگى ۇقسامايتىن، ءوڭىرى ۇقسامايتىن، مادەنيەتى ۇقسامايتىن مەملەكەتتەردى قۇرمەتتەۋ جونىندە دە جۇڭگونىڭ كىشى پەيىل، دەگدارلىق ستيلىن كورسەتتى.

  ”ءبىر مەملەكەتكە باعا بەرۋدە، تەك اۋماعىنا قاراۋعا بولمايدى... ءبىزدىڭ ەلدەرىمىزدىڭ ۇقساستاۋ كەلەتىن ۇلتتىق مىنەز - قۇلقى مەن ورتاق رۋحاني مۇراتى ءبىزدى ءوزارا ءتۇسىنىستىرىپ، جاقىنداستىرىپ وتىر“. ءتوراعا شي جينپيڭنىڭ وسى ءسوزى البەرەⅡ حانزادانى تەرەڭ اسەرلەندىردى.

  ”ادامزاتتا ءتۇر - ءتۇس، ءتىل ايىرماشىلىعى عانا بار، وركەنيەتتە كوركەمدىك ايىرماشىلىق عانا بار، الايدا جوعارى - تومەن، جاقسى - جامان ايىرماشىلىعى استە جوق“. ءتوراعا شي جينپيڭنىڭ ”وركەنيەت كوزقاراسى“ كورەيا ازيا زەرتتەۋ ورنىنىڭ باستىعى يمانيۋل پاسترايككە تەرەڭ اسەر قالدىرىپتى. ”ول باتىستىڭ سوڭعى اعارتۋ داۋىرىنەن اسىپ تۇسەتىن قۇن كوزقاراسىن جانە ءادىس جۇيەسىن، سونداي - اق جالپىلىق سيپات الاتىن ادامزات تاجىريبەسىن العا قويدى“، - دەدى ول.

  حالىقارالىق قوعامنىڭ ءبۇلدىرۋشىسى ەمەس قۇرۋشىسى، ور قازۋشىسى ەمەس كوپىر سالۋشىسى بولدى. بيىل 6 - ايدا اۆستراليا اقىل - پاراسات قويماسى ەكونوميكا جانە بەيبىتشىلىك زەرتتەۋ ورنى «2019 - جىلعى الەمنىڭ بەيبىتشىلىك كورسەتكىشى» بايانداماسىن جاريالاپ: باسشىلىق قابىلەتى جاعىندا، بۇكىل دۇنيە جۇزىندەگى حالىقتىڭ جۇڭگوعا بولعان سەنىمىنىڭ امەريكاعا دەگەن سەنىمىنەن الدەقايدا اسىپ تۇسكەندىگىن ايتتى.

  حالىقتى باقىتقا كەنەلتۋدى، ۇلتتى گۇلدەندىرۋدى كوزدەدى، دۇنيە ءجۇزىنىڭ ۇلى بىرلىگىنە ۇمتىلدى. ءتوراعا شي جينپيڭ رول ۇستاپ، جول باستاپ كەلەدى، جۇڭگوشا ءىرى ەل ديپلوماتياسىندا اۋەلگى ماقساتتى ۇمىتپاي، دۇنيە جۇزىمەن قول ۇستاسا العا ىلگەرىلەۋدە.

(شينحۋا اگەنتتىگىنىڭ 8 - ايدىڭ 2 - كۇنى بەيجيڭنەن بەرگەن حابارى)

جاۋاپتى رەداكتور: ريزا حاميت