وڭتۇستىك شينجياڭنىڭ كەڭ - بايتاق دالاسىندا جاڭا سالت ءورىس الدى

  ساياسي يدەيالىق قىزمەتتى كۇشەيتىپ، ايبىنمەن ورگە ۇمتىلاتىن قوعامدىق راي قالىپتاستىرىپ، ءار ۇلت بۇقاراسىن وسى زامانعى وركەنيەتتى تۇرمىسقا تالپىنۋعا باستاۋ كەرەك.

  − شي جينپيڭ

5 - ايدىڭ 31 - كۇنى اۆتونوميالى رايوندىق سۋ يگىلىگى مەڭگەرمەسىنىڭ شەريا اۋدانى بوستان اۋىلى اچما قىستاعىندا تۇراتىن ”ۇعىسۋ، تيىمدىلىك جاساۋ، توعىستىرۋ“ قىزمەت اترەتىنىڭ مۇشەسى مۇياسسار كەرىمجان (سولدان 3 -) شاش جاساۋ ۇيىندە قىستاقتاعى اپەكە - سىڭلىلەرگە ساندەنۋدى ۇيرەتۋدە. سۋرەتتى ءتىلشىمىز ازات ءيۇسىپجان تۇسىرگەن
تىلشىلەرىمىز ءپاريزات، جاڭ جىلي، حان چينيان

  وڭتۇستىك شينجياڭنىڭ كەڭ - بايتاق دالاسىندا جۇرگەندە كوڭىلىڭىز كوتەرىڭكى بولادى: ەگىنشىلەردىڭ اۋلاسى تازا دا رەتتى؛ جاڭادان قۇرىلعان قىستاق زاۆودتارىندا ادامدار قايشالىسادى؛ كەڭ جولدىڭ جاعالاۋى قۇلپىرا اشىلعان گۇلدەرمەن كومكەرىلگەن.

  ورتالىقتىڭ شينجياڭ قىزمەتى جونىندەگى 2 - رەتكى اڭگىمە ءماجىلىسى اشىلعاننان بەرى، وڭتۇستىك شينجياڭنىڭ كەڭ - بايتاق دالاسىندا تەرەڭ وزگەرىستەر تۋىلدى، ەگىنشىلەردەن سىرتقا شىعىپ جۇمىس ىستەيتىندەر كوبەيدى، ايەلدەردە اسەمدىككە، مودىعا تالپىناتىندار كوبەيدى، ءار ۇلت بۇقاراسىنان ”قوس تىلدە“ سويلەيتىندەر كوبەيدى، بۇقارانىڭ ۇقساماعان ۇلتتاردان تۋىستارى كوبەيدى، اۋىل - قىستاقتاردا مادەنيەت، دەنە تاربيە قيمىلدارى كوبەيدى... قايدا بارساڭ دا ارمان دەپ الىپ ۇشقان ادامداردى كورەسىڭ، قاي ۋاقىتتا دا وسى زامانعى وركەنيەتتىڭ جاڭا سالتى مەن مۇندالاپ تۇرعاندىعىن سەزىنەسىڭ.

جاڭا ۇستانىم جاڭا سالتقا باستاماشى بولدى

  شاش بۇيرالاتۋ، اجارلاندىرۋ، مۇسىندەۋ... حوتان اۋدانى لايقا اۋىلىنداعى اتى ايگىلى اجارلاندىرۋ، شاش جاساۋ دۇكەنى − مۇقاداس اجارلاندىرۋ، شاش جاساۋ دۇكەنى ءار كۇنى ماڭىنداعى قىستاق تۇرعىندارىن كوپتەپ باۋرايدى. ”بۇگىنگى كۇندە، قىستاقتاعى اپەكە - سىڭلىلەر اسەمدىككە، مودىعا تالپىنىپ، تازا، رەتتى كيىنىپ، جاسانىپ، ساندەنىپ جۇرەتىن بولدى، اڭگىمەلەسسەڭ وزىنە سەنىمدى، جانارلارى جايناپ تۇرادى“، - دەدى 5 - ايدىڭ 4 - كۇنى دۇكەن يەسى مۇقاداس مامەتتۇرسىن.

  سول كۇنى گۇما اۋدانى مۇجى قالاشىعى اسار قىستاعىندا، الگىندە عانا ”4 - مامىر“ جاستار مەرەكەسىنە ارنالعان ادەبيەت - كوركەمونەر قيمىلىنا قاتىناسىپ شىققان قىستاق تۇرعىنى اينيسا جىلىل اسەرلەنە بىلاي دەدى: ”ءبىز قالاي كيىنۋدى، قالاي جاسانۋدى عانا ۇيرەنىپ قالماستان، ونان دا ماڭىزدىسى، ’بەستى شىنايى مويىنداۋ‘دى كۇشەيتۋىمىز، پارتياعا العىس ايتىپ، پارتيانىڭ سوزىنە قۇلاق اسىپ، پارتياعا ىلەسۋىمىز، سالت - داستۇرگە باستايتىن جاڭا ءداۋىر ايەلدەرىنەن بولۋىمىز كەرەك“.

  جاڭاءشار اۋدانى رۋ - ي عىلىم - تەحنيكا، توقىماشىلىق شەكتى سەرىكتەستىگى سەحىنىڭ ەسىك الدىندا ءمارحابا ۇرايىم قاسىن سىزىپ، ەرنىن بوياپ، ادەمى جاسانىپ الىپتى. بۇگىنگى كۇندە ول اۋىل - قىستاقتاعى جاستان ونەركاسىپ جۇمىسشىسىنا اينالدى، قىزمەتى مەن كىرىسى بار. ول تىلشىمەن تارتىنا سويلەسىپ: ”مەنىڭ كاسىپورىندا ىستەگەننەن كەيىنگى ەڭ زور وزگەرىسىم، وزىمە سەنەتىن بولدىم، ىلگەرىلەۋشىلىككە قول جەتكىزدىم، ۇيرەنۋگە بەلسەندىلىگىم ارتتى“، - دەدى.

  5 جىلدان بەرى، پارتيا ورتالىق كوميتەتىنىڭ شينجياڭدى جونگە سالۋ جالپى جوباسى مەن شينجياڭ قىزمەتى باس نىساناسىنىڭ جەتەكشىلىگىندە، وڭتۇستىك شينجياڭنىڭ كەڭ - بايتاق دالاسىندا ورنىقتىلىقتىڭ پايداسى ۇزدىكسىز جارىققا شىعىپ، ەكونوميكا دامىپ، حالىق تۇرمىسى جاقسارىپ، ۇلتتار ىنتىماعى كۇشەيىپ، ءار ۇلت بۇقاراسىنىڭ يدەيالىق تانىمى، ارەكەت ءتاسىلى سياقتى جاقتاردا وتە زور وزگەرىس تۋىلدى، بارلىق جەردە قۇلشىنا ءوندىرىس جۇرگىزىپ، مۇقيات قىزمەت ىستەپ، باقىتتى تۇرمىس كەشىرىپ جاتقان ادامدار كوزگە شالىنادى.

جاڭا تۇرمىس جاڭا ارماندار الا كەلدى

  قاشقار ەكونوميكالىق اشۋ رايونى شىنجىن ونەركاسىپ باقشاسى شينجياڭ مەيلي - اۋ كيىم - كەشەك شەكتى سەرىكتەستىگىندە كيىم تىگۋ ماشينالارىنىڭ ”زىرىلداعان“ دىبىسى قۇلاق تۇندىرادى، جۇمىسشىلار تاپسىرىستى ورىنداۋ ءۇشىن قاربالاس كيىم تىگۋدە. ۇيلەرىنىڭ ىرگەسىنەن جۇمىس تاپقان قىستاق تۇرعىندارى قىستاقتان شىقپاي - اق كىرىستى ارتتىرۋدى جۇزەگە اسىردى.

  قاشقار قالاسى پاقتاكلا اۋىلى پاقتاكلا قىستاعىنىڭ تۇرعىنى نۇرگۇل ءانۋار شينجياڭ مەيلي - اۋ كيىم - كەشەك شەكتى سەرىكتەستىگى تىگىنشىلىك سەحىنىڭ گرۋپپا باستىعى. كەزىندە ”ىستەپ كورمەيمىن بە“ دەگەن ويمەن زاۆودقا كەلگەن ول بۇگىنگى كۇندە باسقارۋشى قىزمەتكەر دارەجەسىنە كوتەرىلدى، وتكەن 4 جىلدا نۇرگۇلدىڭ بويىندا تۋىلعان وزگەرىستەر از ەمەس، ەڭبەكاقىسى دا ۇزدىكسىز ءوستى.

  ”بۇرىن كوكونىس ساتىپ الاتىن 10 يۋاندى دا كۇيەۋىمنەن سۇراپ الاتىنمىن، قازىر مەن اي سايىن ەنەمە 1000 يۋان تۇرمىس قاراجاتىن بەرىپ تۇرامىن، قالعان ەڭبەكاقىما نە ساتىپ العىم كەلسە، سونى ساتىپ الامىن“، - دەيدى نۇرگۇل كۇلە سويلەپ.

  جۇمىسقا ورنالاستىرۋ − ەڭ ۇلكەن حالىق تۇرمىسى ينجەنەرياسى، حالىق تىلەگى ينجەنەرياسى. ءبىر ادامنىڭ قىزمەتى بولسا، جان دۇنيەسى ەركىن دە بايسالدى بولادى؛ ءبىر وتباسىندا ءبىر ادام جۇمىستانسا، تىنىش ءومىر، شات - شادىمان تىرشىلىك كەشىرۋ سەنىمى بولادى، كەدەيلىكتەن ارىلىپ، اۋقاتتانۋدان ءۇمىتتى بولادى.

  تىلشىلەر حوتان اۋدانى لايقا اۋىلى ياڭاقشىلىق قىستاعىنىڭ تۇرعىنى اۋانيسا روزىنيازدىڭ وتباسىنا بارعاندا، ول جاڭا سالعان توناردىڭ اۋزىن سىم تەمىرمەن وراپ جاتىر ەكەن.

  اۋانيسا وتباسى ياڭاقشىلىق قىستاعىنداعى ارحيۆ تۇرعىزىلىپ، كارتچكالاندىرىلعان كەدەي وتباسى، 2016 - جىلى تونار سالۋ قولونەرىمەن كەدەيلىكتەن ارىلعان، 2018 - جىلى بۇكىل وتباسىنىڭ كىرىسى 50 مىڭ يۋانعا جەتكەن. بۇگىنگى كۇندە، ول قىستاقتاعى 8 ايەلدى باستاپ تونار سالادى.

  ”قازىر مەن كۇنىنە 3 تونار ساتامىن، ءاربىرى 150 − 1200 يۋانعا دەيىن ساتىلادى، تۇرمىسىم باردام ءوتىپ جاتىر“، - دەيدى اۋانيسا.

  وڭتۇستىك شينجياڭداعى ءار ۇلت ەگىنشى - مالشىلار بۇرىنعىداي ۇيلەرىنەن ۇزاپ شىققىسى كەلمەيتىن جاعدايدان ارىلىپ، قازىر تالاسا - تارماسا قىزمەت ىستەيتىن بولدى، كوزقاراستارىندا وتە ۇلكەن وزگەرىس تۋىلدى. سىرتقا شىعىپ جۇمىس ىستەۋدى ارماندايتىن، ءوزىنىڭ تاعدىرىن وزگەرتۋدى ارماندايتىن ادامدار بارعان سايىن كوبەيدى. جۇمىستانۋدان ولاردىڭ قالتاسى قامپايدى، ولاردىڭ رۋحاني دۇنيەسى ءتىپتى دە تولىسا ءتۇستى؛ ولار ءۇمىت قۇشاعىندا ەڭبەكاقىلارىن ۇيلەرىنە الىپ قايتتى، سونىمەن بىرگە، وسى زامانعى وركەنيەتتىڭ جاڭا سالتىن دا بىرگە الىپ قايتتى.

جاڭا بەينە جاڭا ومىرشەڭ كۇشتى قاۋلاتتى

  اۋات اۋدانى جاڭاارىق قالاشىعى سوگەتارىق قىستاعىنا بارعانىمىزدا وزگەرىستەردى بىردەن بايقادىق.

  ”بۇگىنگى كۇنى قىستاق تۇرعىندار كوميتەتىنىڭ ۇلكەن اۋلاسى قىستاق تۇرعىندارى ەڭ جاقسى كورىپ باراتىن جەرگە اينالدى“. سوگەتارىق قىستاعى ايەلدەر بىرلەستىگىنىڭ مەڭگەرۋشىسى امانگۇل ماسۇم بىلاي دەدى:”بۇل ارا − كوكتەم، جاز، كۇز ماۋسىمىندا ەرەكشە دۋماندى بولاتىن مادەنيەت الاڭى، ال قىس ماۋسىمىندا شاتتىق كۇلكىگە تولى مادەنيەت قيمىلى ءۇيى جانە جاتتىعۋ سارايى بولادى. مەرەكە، دەمالىس كۇندەرىن بىلاي قويعاندا، ءار اپتادا بۇقارالىق مادەنيەت قيمىلى وتكىزىلەدى“.

  وڭتۇستىك شينجياڭنىڭ بايتاق دالاسىندا سوگەتارىق سياقتى باي مادەنيەت قيمىلىن وتكىزەتىن قىستاقتار بارلىق جەردە بار. جەر - جەردەگى باي مازمۇندى اۋىل - قىستاق مادەنيەت قيمىلى ءار ۇلت بۇقاراسىنىڭ رۋحاني بەينەسىن شىت جاڭا تۇسكە بولەپ، وسى زامانعى وركەنيەت تۇرمىسىنا دەگەن ارمان - تىلەگىن اناعۇرلىم كۇشەيتتى، تۇرمىسقا بولعان تالپىنىسىن دا اناعۇرلىم جوعارىلاتتى. مۇنان دا ماڭىزدىسى، قيمىل بارىسىندا ءار ۇلت بۇقاراسىنىڭ تۇسىنىگى تەرەڭدەپ، سۇيىسپەنشىلىكتەرى كۇشەيىپ، اناردىڭ دانىندەي تىعىز ۇيىستى.

  ”ۇلتتار ىنتىماعىنىڭ بەرەكەلى شاڭىراعى“ قيمىلى جايلى ءسوز قوزعالعاندا، كۇشار اۋدانى چىمان قالاشىعى نيڭبو - كۇشار ىنتىماق قىستاعىنىڭ 60 نەشە جاسقا كەلگەن تۇرعىنى مامەت اپەز ماقتانىشپەن بىلاي دەدى: ”مەنىڭ جيىنى جۇپ قۇراعان 7 تۋىسىم بار، ولاردىڭ كەيبىرەۋى مەنىڭ تالاي جىلعى كورشىلەرىم، كەيبىرەۋى مەنىمەن ءبىر باعىمشىلىق سەلبەستىك كووپەراتيۆىندە سيىر باعادى، كەيبىرەۋى كورشىلەس قىستاقتاعى ەگىمشىلىك ءىرى وتباسى، مۇنان سىرت، اۋدان، اۋىل كادرلارى جانە شينجياڭعا كومەككە كەلگەن كادرلار بار. ءبىز ءبىر - بىرىمىزگە كومەكتەسەمىز، اۋقاتتانىپ دوڭگەلەك داۋلەتكە جەتۋ سەنىمىمىز كامىل“.

  ۇلتتار ىنتىماعى − ءار ۇلت حالقىنىڭ جانى. اۆتونوميالى رايوننىڭ ”ۇلتتار ىنتىماعىنىڭ بەرەكەلى شاڭىراعى“ جانە ۇلتتار ىنتىماعى بىرلەسكەن دوستىق قيمىلىندا ءار ۇلت كادر، جۇمىسشى - قىزمەتشىلەر وڭتۇستىك شينجياڭنىڭ اۋىل - قىستاقتارىنا ىشكەرىلەي بارىپ، ءار ۇلت بۇقاراسىمەن بىرگە تاماقتاندى، بىرگە تۇردى، بىرگە ەڭبەك ىستەدى، بىرگە ۇيرەندى، ”تومەنگە تۇسۋ“دەن ”تۇرۋ“عا دەيىن، ”قىستاقتا تۇرۋ“دان ”كوڭىلدەردەن ورىن الۋ“عا دەيىن كوپشىلىكتىڭ كوڭىلدەرى اناعۇرلىم جاقىنداپ، سۇيىسپەنشىلىكتەرى اناعۇرلىم تەرەڭدەدى.

  ورنىقتىلىقتىڭ پايداسىنىڭ ۇزدىكسىز تاراتىلۋىنا بايلانىستى، وڭتۇستىك شينجياڭداعى ءار ۇلت بۇقاراسى جارقىن بەينەمەن وسى زامانعى تۇرمىسپەن قاۋىشىپ، ۇلتتار ىنتىماعىن شىن جۇرەكتەرىمەن قورعاپ، كورىكتى مەكەندەرىن تولىق سەنىممەن قۇرىپ، وسى ەجەلگى بايتاق دالانىڭ جاڭا تىرشىلىك تىنىسى مەن ومىرشەڭدىك كۇشىن قاۋلاتتى.

جاۋاپتى رەداكتور: نۇربولات قابىل